مطالعه بانک بذر خاک در ذخیره‌گاه جنگلی باغ شادی هرات، استان یزد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه یزد

2 گروم محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

10.22069/jwfst.2020.17433.1844

چکیده

سابقه و هدف: بررسی و ارزیابی ذخایر بذری خاک در یک اکوسیستم، اطلاعات ارزشمندی از وضعیت ترکیب گیاهی آن اکوسیستم فراهم می‌آورد. این بررسی‌ها منجر به درک و شناخت هرچه بیشتر شرایط پوشش گیاهی آن منطقه خواهد شد. در تحقیق پیش‌رو برای نخستین‌بار پتانسیل بذری خاک در منطقه حفاظت شده باغ شادی یزد مورد مطالعه قرار گرفت.
مواد و روش‌ها: ابتدا دو محدوده تحت چرا و قرق از رویشگاه جنگلی باغ شادی یزد با تیپ مشابه انتخاب شدند. سپس در هر منطقه (تحت قرق و چرا) تعداد 20 پلات دایره ای به شعاع 12متر برداشت شد. نمونه برداری از بانک بذر تا عمق 10 سانتی متری خاک و در دو عمق (0 تا 5 و 5 تا 10 سانتیمتر) در زیر تاج درختان و نیز فضای بیرون تاج در دو فصل رویشی (بهار و پاییز) صورت گرفت. تراکم، ترکیب و غنای گونه ای نمونه های بانک بذر خاک به روش ترکیبی (استخراج بذور درشت و جوانه زنی بذور ریز) برآورد شد.
یافته‌ها: عمق خاک اثر معناداری بر بانک بذر خاک داشت. تأثیر فصول رویشی بهار و پائیز بر بانک بذر خاک منطقه، متفاوت بود و فصل پائیز به لحاظ تعداد، تراکم و مقادیر عددی شاخص‌های تنوع زیستی، مقادیر بالاتری را نسبت به فصل بهار نشان داد. همچنین بر اساس نتایج، تعداد و تراکم بانک بذر در زیر پوشش تاجی بیشتر از خارج آن بود و قرق اثر معنی‌دار بر بانک بذر خاک نداشت. نتایج آزمون t مستقل نشان داد از نظر غنا بین منطقه تحت چرا و قرق تفاوت معنی داری وجود ندارد اما در منطقه تحت چرا، تعداد بذر نسبت به منطقه حفاظتی بیشتر است. همچنین نتایج تجزیه و تحلیل واریانس نشان داد که فصل رویشی و تاج پوشش بر همه پارامترهای مورد مطالعه بانک بذر خاک اثر معنی داری داشتند. همین طور مقایسه شاخص های عددی تنوع زیستی بانک بذر خاک در مناطق تحت چرا و قرق نشان داد که مقادیر غنای گونه ای، تنوع سیمپسون، شانون وینر و یکنواختی پیلو در فصل پائیز نسبت به فصل بهار و در زیر تاج نسبت به بیرون از تاج به طور معنی داری بیشتر است.
نتیجه‌گیری: در منطقه تحت چرا نیز به اندازه کافی بذر گونه‌های مختلف تولید می‌شود اما شاید پس از سبز شدن توسط دامها و موجودات منطقه از بین می‌روند. در واقع قرق با توجه به تراکم و تنوع بذر برآورد شده بانک بذر خاک، به تنهایی زادآوری جنگل را تضمین می کند اما در عین حال به نظر می رسد باید جهت رفع مشکلات خشکیدگی بادام و آفات بویژه سوسک های چوبخوار تدبیری اندیشیده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of soil seed bank in Baghe-shadi forest reserve, Yazd province

نویسندگان [English]

  • Ramtin Madadi 1
  • Afagh Tabandeh Saravi 2
  • Bahman Kiani 1
  • Asghar mosleh Arani 1
1 YazdUniversity
2 Yazd University
چکیده [English]

Abstract
Background and objectives: Assessment and evaluation of soil seed resources in an ecosystem provide valuable information about the status of plant composition in this ecosystem. The information obtained from these studies will lead to better understanding and recognition of vegetation conditions in that area. In this study, for the first time soil seed potential in the Baghe-shadi protected area in Yazd province was studied.

Materials and methods: at first, two grazing and exclosure areas were selected from in the Baghe-shadi forest site of Yazd province with similar type. Then, in each area 20 circular plots were measured in a radius of 12 meter. Samples were taken from the soil seed bank, up to 10 cm soil depth in tow depth (0-5 cm and 5-10 cm) beneath the canopy and also outside the canopy in two growing seasons (spring and autumn). Density, composition and species richness of soil seed bank samples were estimated by combined method (extraction of large seeds and germination of small seeds).

Results: soil depth showed significant effects on soil seed bank. The effects of spring and autumn vegetative seasons were different on soil seed bank and autumn season showed a higher rate than the spring in terms of number, density and numerical values of biodiversity indices. Also, according to the results, the number and density of seed bank under crown cover was higher than outside and the exclosure had no significant effect on soil seed bank. The results of independent t-test showed that there is no significant difference between grazing and exclosure areas, but grazing area had higher seed numbers than the exclosure area. The results of analysis of variance showed that vegetative season and crown cover had significant effects on all studied parameters of soil seed bank. Also comparison of numerical biodiversity index of soil seed bank between grazing and exclosure areas showed that species richness, Simpson, Shannon-Wiener and Pielou evenness were higher in autumn season than spring season and below the crown cover was significantly higher than outside.

Conclusion: The area under grazing produces enough seed of different species, but is likely destroyed by livestock after emergence. In fact, due to seed density and diversity of seed soil bank, it can be concluded that in this forests, exclosure alone can guarantee forest regeneration. But, it seems that it should be thought about fix the problems of Amygdalus scoparia droughts and pests, especially timber beetles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Baghe-shadi forest of Yazd
  • Soil Seed Bank
  • Protected and exclosure areas
  • Index of biodiversity