دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 The Effect of Juniperus excelsa M. Bieb on Soil Physical, Chemical and Biological Characteristics in the Irano-Turanian Region اثر گونه درختی ارس (Juniperus excelsa M.Bieb) بر مشخصه‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در ناحیة ایران-تورانی 1 18 7415 10.22069/jwfst.2025.23522.2104 FA ماشااله غنچه‌پور محقق غیر هیأت‌ علمی، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران. محمد متینی زاده دانشیار، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. محمد بیرانوند استادیار، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران. الهام نوری محقق غیر هیأت ‌علمی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران طاهره علیزاده محقق ، غیر هیأت ‌علمی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. احمد پورمیرزایی محقق، غیر هیأت ‌علمی بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران. فاطمه دریجانی محقق ، هیأت ‌علمی بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران. محمد رضا کدوری محقق غیر هیأت ‌علمی بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران. Journal Article 2025 04 12 Background and Objectives: Following excessive exploitation of natural areas, particularly forests, soil fertility has declined, and production sustainability has been disrupted. Therefore, understanding the condition of forest soils and examining the effects of various activities on soil characteristics play a vital role in forest management. This study aimed to evaluate the physical, chemical, and biological characteristics of soil in the habitat of the Juniper tree species (Juniperus excelsa M.Bieb) in the Galouchar region of Rabar, Kerman Province. Materials and Methods: Soil sampling was conducted using a selective method in J. excelsa forest habitats and a control area (without vegetation cover). For this purpose, 25 J. excelsa trees with similar trunk diameters and canopy cover were selected. Soil samples were taken from a depth of 0 to 25 cm, and then every five soil samples from under adjacent trees were mixed, and a composite sample was obtained for soil tests. In order to reduce the effect of interfering environmental factors, an effort was made to ensure that all selected trees and sampling points had relatively uniform conditions in terms of altitude, slope, and geographical direction. After transferring the samples to the laboratory, they were prepared and measured using standard methods to determine physical (soil texture), chemical [i.e., pH, electrical conductivity (EC), calcium carbonate equivalent (CCE), organic carbon (OC), total nitrogen (TN), available phosphorus (P), available potassium (K), exchangeable calcium (Ca), exchangeable magnesium (Mg)], Micronutrient characteristics [i.e., iron (Fe), zinc (Zn), copper (Cu), manganese (Mn) and sodium (Na)] and biological [i.e., basal and substrate-induced respiration (SMR and SIR), microbial biomass carbon (MBC), potential nitrification (PN)] parameters. Subsequently, the data obtained from soil samples under tree canopies were statistically compared with the data related to the control area (without vegetation cover) using an independent t-test. Results: The results showed that under the Juniper tree canopy, the soil silt percentage significantly increased, but no significant statistical difference was observed in other soil texture components. Also, the values of soil chemical characteristics such as pH, EC, CCE, OC, TN, and K significantly increased under the Juniper canopy compared to the control area, while available calcium, P, and Mg did not show significant statistical differences. Micronutrients (except Cu) significantly increased in the soil under the Juniper canopy compared to the control area. Furthermore, soil biological indicators such as SMR, SIR, MBC and PN also showed a significant increase under the Juniper canopy, confirming the positive effect of this tree species on soil microbial activity. Conclusion: Overall, the findings of this research demonstrate the positive and significant effect of the J. excelsa tree species on improving soil chemical and biological indices, including a substantial increase in basal and induced microbial respiration, microbial biomass carbon, and nitrification potential under tree canopies. This confirms the strong stimulation of microbial activity resulting from the accumulation of organic matter and the improvement of microclimatic conditions in the vicinity of the canopy cover of this species. Based on the results obtained, it is suggested that to preserve and enhance soil fertility and health in mountainous areas with poor soils, the use of J. excelsa species be considered in afforestation and habitat restoration programs. سابقه و هدف: در پی بهره‌برداری‌های بی‌رویه از عرصه‌های طبیعی، به‌ویژه جنگل‌ها، حاصلخیزی خاک کاهش یافته و پایداری تولید با اختلال مواجه شده است. از این رو، آگاهی از وضعیت خاک‌های جنگلی و بررسی اثرات فعالیت‌های مختلف بر ویژگی‌های خاک، نقشی حیاتی در مدیریت جنگل ایفا می‌کند. این پژوهش با هدف ارزیابی ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک در رویشگاه گونه درختی ارس (Juniperus excelsa M.Bieb) در منطقه گلوچار رابر استان کرمان انجام شد. مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری خاک به روش انتخابی از رویشگاه‌های جنگلی ارس و منطقه شاهد (فاقد پوشش گیاهی) انجام شد. بدین منظور، 25 پایه از گونه ارس با قطر تنه و تاج پوشش مشابه انتخاب گردید. نمونه‌های خاک از عمق 0 تا 25 سانتی‌متری برداشت شد و سپس هر پنج نمونه خاک در زیر درختان مجاور هم مخلوط شدند و یک نمونه ترکیبی برای انجام آزمایش‌های خاک حاصل شد. در راستای کاهش اثر عوامل محیطی مداخله‌گر، تلاش شد تا تمامی درختان و نقاط نمونه‌برداری انتخاب‌شده از نظر ارتفاع از سطح دریا، شیب و جهت جغرافیایی در شرایط نسبتاً یکسانی قرار داشته باشند. نمونه‌ها پس از انتقال به آزمایشگاه، جهت سنجش ویژگی‌های فیزیکی (بافت خاک)، شیمیایی (واکنش خاک، هدایت الکتریکی، کربنات کلسیم، کربن آلی، نیتروژن کل، فسفر قابل جذب، پتاسیم قابل جذب، کلسیم قابل جذب و منیزیم قابل جذب)، مشخصه‌های ریز مغذی (آهن، روی، مس، منگنز و سدیم) و زیستی (تنفس میکروبی پایه و برانگیخته، زی‌توده میکروبی کربن، پتانسیل نیتریفیکاسیون) با استفاده از روش‌های استاندارد آماده‌سازی و اندازه‌گیری شدند. در ادامه، داده‌های به‌دست‌آمده از نمونه‌های خاک زیر تاج درختان با داده‌های مربوط به منطقه شاهد (فاقد پوشش گیاهی) با استفاده از آزمون t مستقل مورد مقایسه آماری قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد که زیر تاج درخت ارس، درصد سیلت خاک افزایش معناداری داشته، اما تفاوت آماری معنی‌داری در سایر اجزای بافت‌ خاک مشاهده نگردید. همچنین، مقادیر ویژگی‌های شیمیایی خاک مانند اسیدیته، هدایت الکتریکی، کربنات کلسیم، کربن آلی، نیتروژن کل و فسفر قابل جذب زیر تاج ارس نسبت به منطقه شاهد به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است، در حالی که کربنات کلسیم قابل جذب، فسفر قابل جذب و منیزیم قابل جذب تفاوت آماری معنی‌داری را نشان ندادند. عناصر ریزمغذی (به جز مس) خاک زیر تاج ارس نسبت به منطقه شاهد به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. علاوه بر این، شاخص‌های زیستی خاک مانند تنفس پایة میکروبی، تنفس برانگیخته میکروبی، زی‌تودة میکروبی کربن و پتانسیل نیتریفیکاسیون نیز زیر تاج ارس افزایش معناداری نشان داد که مؤید تأثیر مثبت این گونه درختی بر فعالیت میکروبی خاک است. نتیجه‌گیری: در مجموع، یافته‌های این پژوهش نمایانگر تأثیر مثبت و معنی‌دار گونه درختی ارس بر بهبود شاخص‌های شیمیایی و زیستی خاک، از جمله افزایش قابل توجه تنفس میکروبی پایه و برانگیخته، زی‌توده میکروبی کربن و پتانسیل نیتریفیکاسیون در زیر تاج درختان است. این امر مؤید تحریک قوی فعالیت میکروبی ناشی از تجمع مواد آلی و بهبود شرایط میکروکلیمی در مجاورت تاج پوشش این گونه می‌باشد. بر اساس نتایج حاصله، پیشنهاد می‌گردد در راستای حفظ و ارتقاء حاصلخیزی و سلامت خاک در مناطق کوهستانی با خاک‌های فقیر، به‌کارگیری گونه ارس در برنامه‌های جنگل‌کاری و احیاء رویشگاه‌ها مد نظر قرار گیرد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7415_00f8316c1c22ff1e729aa77fb6b0a3b0.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 Assessment of wood farming potential with the species Shisham (Dalbergia sissoo) in Khuzestan province using GIS and ANP مکان‌یابی عرصه‌های مستعد توسعه گونه شیشم (Dalbergia sissoo Roxb.) در استان خوزستان با استفاده از روش تحلیل شبکه‌ای (ANP) 19 39 7411 10.22069/jwfst.2025.23594.2108 FA سجاد عالی محمودی سراب استادیار، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، محمود نجفی زیلایی کارشناس پژوهشی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج حسین آرامی استادیار، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، مهری دیناروند دانشیار، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، امین وثوقیان کارشناس جنگل و مرتع، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، خوزستان، ‌ایران. Journal Article 2025 04 27 Background and Objective Given the increasing global demand for wood resources and the challenges arising from deforestation, identifying species that are compatible with dry and semi-dry conditions, such as Shisham (Dalbergia sissoo Roxb.), and determining suitable cultivation areas for it is presented as a key strategy in the sustainable development of natural resources. The Shisham species, with its drought resistance, soil salinity tolerance, and high wood quality, is considered an ideal option for dry and semi-dry regions like Khuzestan province. This study utilizes a combination of GIS and ANP to assess the potential of Shisham wood farming in Khuzestan province, taking into account ecological, climatic, and resource accessibility criteria, and aims to provide an accurate model for reducing dependence on timber imports, preserving natural forests, and strengthening a resilient economy. Materials and Methods Field data including the locations of natural and planted Shisham patches in various regions of the province were collected. Effective criteria for assessing cultivation potential included climate (with sub-criteria of maximum, average, and minimum temperature, maximum, average, and minimum relative humidity, wind speed, sunlight hours, and evapotranspiration), topography (with sub-criteria of slope, geographical orientation, and elevation above sea level), soil, resource accessibility (including sub-criteria of distance from water sources and distance from roads), and environmental characteristics (including sub-criteria of soil type, land use, and geology), which were weighted with the participation of 28 experts through questionnaires. The final weights of the criteria were calculated using Super Decision software and the ANP method (with an inconsistency rate of less than 0.1). Raster layers for each criterion were prepared in GIS and integrated using fuzzy overlay. The final potential map was classified into five categories (very suitable to very unsuitable) and validated with field data and accuracy indices. For validation the locations of natural and cultivated Shisham patches in Khuzestan were used as actual samples to compare with the predicted map. The final cultivation potential map derived from the integration of weighted GIS and ANP layers, was meticulously compared with field data. Results and Findings The ANP analysis showed that resource accessibility (weight 0.62) and climate (0.22) had the greatest impact. Key sub-criteria identified as the most important determining factors for suitable planting areas included distance from water sources (0.23), elevation above sea level (0.18), and soil type (0.10). The results of applying the weights of the criteria and sub-criteria to the examined layers based on the GIS-ANP combined model also indicated that approximately 2,832.8 hectares of land in northern and central Khuzestan were identified as very suitable for Shisham cultivation with 85% overall accuracy. These areas, with conditions such as tributaries and rivers, low soil salinity, suitable soil depth, appropriate elevation range for the growth of this species, and annual rainfall exceeding 450 mm, possess ideal ecological potential. The model validation also showed an accuracy of 82% and a Kappa coefficient of 0.71, indicating that the predicted maps align well with the natural distribution of Shisham. Additionally, urban planted areas (such as Ahvaz) were not classified independently due to artificial irrigation conditions. Conclusion The results of the study revealed that identifying 2,832.8 hectares of land in northern and central Khuzestan as highly suitable areas for Shisham cultivation can reduce dependence on timber imports and alleviate pressure on natural forests. The combination of GIS and ANP methods, with an accuracy of 85%, proved to be an effective tool for zoning suitable lands based on ecological criteria and resource accessibility. This model can be generalized to other arid and semi-arid regions of Iran and can aid in planning the industrial cultivation of species adapted to harsh environmental conditions. سابقه و هدف: با توجه به افزایش تقاضای جهانی برای منابع چوبی و چالش‌های ناشی از جنگل‌زدایی، شناسایی گونه‌های سازگار با شرایط خشک و نیمه‌خشک مانند شیشم (Dalbergia sissoo Roxb.) و تعیین مناطق مستعد کشت آن، به عنوان راهکاری کلیدی در توسعه پایدار منابع طبیعی مطرح می‌شود. گونه شیشم با مقاومت به خشکی، شوری خاک و کیفیت بالای چوب، گزینه‌ای ایده‌آل برای مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند استان خوزستان محسوب می‌شود. این مطالعه با هدف پتانسیل‌سنجی اراضی قابل کشت و زراعت چوب شیشم در استان خوزستان، از تلفیق GIS و ANP بهره برده است تا با درنظرگیری معیارهای اکولوژیک، اقلیمی و دسترسی به منابع، الگویی دقیق برای کاهش وابستگی به واردات چوب، حفظ جنگل‌های طبیعی و تقویت اقتصاد مقاومتی ارائه دهد. مواد و روش‌ها: داده‌های میدانی شامل موقعیت لکه‌های طبیعی و دست‌کاشت شیشم در مناطق مختلف استان جمع‌آوری شد. معیارهای مؤثر در ارزیابی پتانسیل زراعت شامل اقلیم (با زیرمعیارهای حداکثر، متوسط و حداقل دما، حداکثر، متوسط و حداقل دما درصد رطوبت نسبی، سرعت باد، ساعات تابش و تبخیر و تعرق)، توپوگرافی (با زیرمعیارهای شیب دامنه، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا)، دسترسی به منابع (شامل زیرمعیارهای فاصله از منابع آب و فاصله از جاده) و مشخصه‌های محیطی (شامل زیرمعیارهای خاکشناسی، کاربری و زمین شناسی) با مشارکت ۲۸ متخصص و از طریق پرسشنامه‌های کارشناسی وزن‌دهی شدند. وزن‌های نهایی معیارها با استفاده از نرم‌افزار Super Decision و روش ANP (با نرخ ناسازگاری کمتر از 1/0) محاسبه گردید. لایه‌های اطلاعاتی مرتبط با هر معیار به فرمت رستر در محیط GIS آماده و با روش همپوشانی فازی ادغام شدند. نقشه نهایی پتانسیل‌سنجی در ۵ طبقه (از بسیار مناسب تا بسیار نامناسب) طبقه‌بندی و با داده‌های میدانی و شاخص صحت کلی اعتبارسنجی شد. برای این منظور، موقعیت لکه‌های طبیعی و دست‌کاشت شیشم در استان خوزستان جمع‌آوری شد که شامل شش هکتار از عرصه‌های پراکنده بود و به‌عنوان نمونه‌های واقعی برای مقایسه با نقشه پیش‌بینی‌شده استفاده گردید. نقشه نهایی پتانسیل کشت، با ترکیب لایه‌های وزندار شده در GIS و ANP ، به‌دقت با داده‌های میدانی مقایسه شد. نتایج و یافته‌ها: تحلیل ANP نشان داد معیارهای دسترسی به منابع (وزن 62/0) و اقلیم (22/0) بیشترین تأثیر را داشتند. همچنین زیرمعیارهای کلیدی شامل فاصله از منابع آبی (23/۰)، ارتفاع از سطح دریا (18/0) و نوع خاک (10/۰) به عنوان مهمترین عوامل تعیین کننده مناطق مستعد کاشت این گونه شناسایی شدند. نتایج اعمال وزن‌های معیارها و زیرمعیارها برروی لایه های مورد بررسی بر اساس مدل ترکیبی GIS-ANP نیز نشان داد که حدود 8/2832 هکتار از اراضی شمالی و مرکزی خوزستان (شهرستان‌های دزفول و ایذه) با صحت ۸۵٪ به عنوان مناطق بسیار مناسب برای کشت شیشم شناسایی شدند. این مناطق با دارا بودن شرایطی مانند آبراه ها و رودخانه‌های منشعب، شوری خاک پایین، عمق خاک مناسب، محدوده ارتفاع از سطح دریای مناسب برای رشد این گونه و همچنین بارش سالانه بالای ۴۵۰ میلی‌متر، از پتانسیل اکولوژیک ایده‌آلی برخوردارند. اعتبارسنجی مدل نیز با صحت کلی 82٪ و ضریب کاپا 71/0 نشان داد که نقشه‌های پیش‌بینی شده با پراکنش طبیعی شیشم همخوانی خوبی دارند. همچنین، مناطق دست‌کاشت شهری (مانند اهواز) به دلیل شرایط آبیاری مصنوعی، در طبقه‌بندی مستقل قرار نگرفتند. نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که با شناسایی 8/2832 هکتار از اراضی شمالی و مرکزی خوزستان به عنوان مناطق بسیار مناسب کشت شیشم، می‌توان وابستگی به واردات چوب را کاهش داد و فشار بر جنگل‌های طبیعی را کاست. همچنین ترکیب روش‌های GIS و ANP با دقت %85، ابزاری کارآمد برای پهنه‌بندی اراضی مستعد مبتنی بر معیارهای اکولوژیک و دسترسی به منابع است. این الگو قابلیت تعمیم به سایر مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران را دارد و می‌تواند به برنامه‌ریزی کشت صنعتی گونه‌های سازگار با شرایط سخت کمک کند.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7411_a8610b93e2df005aea3d0d67471bdc59.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 Investigation of the Documents on Oak decline in the Zagros Forest based on Scientometric Approach بررسی مدارک مرتبط با پدیده زوال بلوط در جنگل های زاگرس با رویکرد علم سنجی 41 63 7412 10.22069/jwfst.2025.23434.2093 FA اکبر نجفی دانشیار، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران. فرهاد خبازی دانشجوی دکتری علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران المیرا اسدی فرد دانش آموخته دکتری، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، مازندران، ایران. محمدرضا کارگر کارشناس ارشد سنجش از دور، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس، شیراز، ایران Journal Article 2025 03 12 Background and objectives: The main problem of Zagros forests is the oak decline. Numerous internal and external studies have been conducted over time with valuable results in this field. To achieve a comprehensive evaluation, it is essential to compile these findings and create a universal database. This database will play a significant role in providing preliminary information for advancing future research and it can be as a guideline to facilitate current research and decision-making processes. Therefore, the main purpose of this research was to conduct and investigate all scientific research documents and publications related to the Oak decline of Zagros forests across all organizations, institutions, and academic organizations, both domestically and internationally, finally, it caused the establishment of a comprehensive database in this area. Methodology: For accessing all published documents in this field (Oak Decline), we applied Google Scholar and for thesis and dissertations the Iran Scholar Information Database (Ganj) was utilized in national scale. Next, all Information regarding research projects carried out at the national scale was obtained by the Research Institute of Forests and Rangelands of Iran and the Natural Resources and Watershed Management Organization. Unfortunately, due to limitations, access to international projects, including thesis and dissertations, was not possible. According to the first reports related to the occurrence of oak decline date back to 1387, so the period of this research was set as a 23-year period from 1380 until 1403. Ultimately, after a thorough investigation of all documents, a relatively comprehensive database was created, and based on the obtained results, various analyses and categorizations were performed with specific objectives. Results: The results indicated that, at both national and international levels, a total of 395 official documents have been published by researchers regarding the decline of Zagros oaks during the specified period, with the highest number attributed to Ilam province. In the subsequent section, the factors influencing this phenomenon were examined, revealing that researchers paid more attention to environmental factors compared to other aspects, focusing their studies primarily on these elements. Among all research centers, the highest number of studies (63 documents) in this field was conducted by researchers affiliated with the Research Institute of Forests and Rangelands of Iran. Dr. Ahmad Hosseini from the Center for Agricultural Research and Education of Natural Resources in Ilam Province was recognized as the leading researcher in this area, having published 37 official documents. The Iranian Journal of Forest and Poplar Research, with 52 scientific research articles published, ranked first among all publishers in this domain. Conclusion: According to the significant importance of this phenomenon, many researchers have conducted valuable studies in this field. The establishment of this comprehensive database can greatly assist researchers and administrators in decision-making and the allocation of research and executive funding in each province, allowing for informed actions to be taken to improve project quality. In a general evaluation, it can be pointed out that publications and citations in this field have shown a nearly positive growth during the studied time period. In conclusion, considering the importance of examining scientometric indices in various fields, especially in natural resources as a basis for life, it is recommended that researchers pay special attention to analyzing these indices and creating comprehensive scientific databases in these areas سابقه و هدف: معضل اصلی پیش‌روی جنگل‌های ارزشمند زاگرس، پدیده زوال بلوط (Oak decline) است. از دیرباز تاکنون پژوهش‌های داخلی و خارجی بسیاری با نتایج ارزشمندی در این حوزه انجام شده است که در کنارهم قرارگیری این یافته‌ها و ایجاد یک پایگاه داده اطلاعاتی جامع ، برای رسیدن به یک ارزیابی جامع الزامی است و نقش به سزایی در فراهم کردن اطلاعات مقدماتی برای پیشبرد پژوهشها در سال‌های آینده دارد و می‌تواند به عنوان یک راهنما در پیشبرد پژوهش‌های جاری نیز عمل و فرآیند تصمیم‌گیری را تسهیل ‌کند. در نتیجه هدف اصلی این پژوهش، بررسی دقیق تمام پژوهشها، مدارک و مستندات علمی- پژوهشی در رابطه با موضوع زوال بلوط‌های‌ زاگرس در سطح تمام سازمان‌ها، موسسات پژوهشی و دانشگاهی، نشریه‌های داخلی و خارجی‌ بود و در انتها یک پایگاه داده جامع در این حوزه‌ ایجاد گردید. مواد و روش‌ها: برای دستیابی به همه‌ مدارک علمی در این حوزه، از موتور جستجوگر Google Scholar و برای دسترسی به پایان‌نامه‌ها و رساله‌های انجام شده در سطح ملی نیز از پایگاه اطلاعات علمی ایران گنج استفاده شد. مشخصات و اطلاعات طرح‌های پژوهشی انجام شده در سطح ملی نیز از طریق مراجعه حضوری به مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور انجام شد. با توجه به محدودیت‌های موجود امکان دسترسی به طرح‌ها، پایان‌نامه‌ها و رساله‌های انجام‌شده در خارج از کشور نبود. در نتیجه فرآیند جستجو در این بخش محدود به داخل کشور شد. با توجه به اینکه اولین گزارش‌های مرتبط به رخداد زوال بلوط به سال 1387 در جنگل‌های ایـلام و لرستان برمی‌گردد، بازه‌ زمانی این تحقیق یک دوره 23ساله (از سال 1380 تا اوایل سال 1403) درنظر گرفته شد. در مرحله نهایی، پس از بررسی دقیق تمام مستندات، یک پایگاه اطلاعاتی نسبتاً جامعی حاصل گردید و براساس اطلاعات بدست آمده تحلیل‌های مختلفی در قالب دسته‌بندی‌ها و طبقه‌بند‎ی‌های با اهداف مشخص انجام شد. نتایج: در بخش بعدی نتایج حاکی از این بود که در سطح ملی و بین المللی 395 عدد مستند رسمی توسط پژوهشگران درخصوص زوال بلوط‌های زاگرس در بازه‌ی زمانی مذکور به چاپ رسیده است که بیشترین تعداد متعلق به استان ایلام بود. در بخش بعد نیز عوامل مؤثر در بروز این پدیده بررسی شد که یافته حاکی از این داشت که پژوهشگران به عوامل محیطی نسبت به سایر عوامل، توجهی بیشتری داشتند و این بخش را بیشتر از سایر موارد مورد بررسی قرار دادند. در بین تمامی مراکز پژوهشی، بیشترین تعداد پژوهش (63 عدد) در این حوزه توسط پژوهشگران وابسته به موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور انجام شده است. آقای دکتر احمد حسینی از مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام با 37 مستند رسمی چاپ شده به عنوان پژوهشگر با بیشترین تعداد انتشارات در این زمینه شناخته شد. نشریه تحقیقات جنگل و صنوبر ایران نیز با چاپ 52 مقاله علمی – پژوهشی رتبه اول را در میان کل ناشرها به‌خود اختصاص داد. نتیجه‌گیری کلی: با توجه به اهمیت زیاد این پدیده، پژوهشگران زیادی در این حوزه تحقیقات ارزشمندی را انجام دادند که ایجاد این پایگاه اطلاعاتی جامع می‌توان در امر تصمیم‌سازی و تخصیص اعتبارات پژوهشی و اجرائی در هر استان با آگاهی کامل در راستای انجام اقدامات لازم، کمک به‌سزایی به پژوهشگران و مجریان در بهبود کیفیت پروژه‌ها داشته باشد. در یک ارزیابی کلی، می‌توان به این نکته اشاره کرد که انتشارات و استنادات در این حوزه در بازه‌‌ی زمانی مورد مطالعه، رشدی تقریباً مثبت داشته است. در انتها با توجه به اهمیت بررسی شاخص‌های حوزه علم سنجی در بخش‌های مختلف به‌ویژه در حوزه‌های منابع طبیعی به‌عنوان بستر حیات، توصیه می‌شود که پژوهشگران به بررسی این شاخص‌ها و ایجاد پایگاه‌های علمی جامع در این حوزه‌ها توجه ویژه‌ای داشته باشند.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7412_0944b48a0e7fa4e2a5494aad857ae973.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 Investigating the Implementation of Forest-Dwellers Organization and Livestock Exit Plan on Forest Structure in Watershed 12 of Hyrcanian Forests بررسی اجرای طرح ساماندهی جنگل‌نشینان و خروج دام بر ساختار جنگل در حوضه آبخیز 12 جنگل‌های هیرکانی 63 82 7413 10.22069/jwfst.2025.23629.2110 FA آرمین محمدقلی پور شالمائی گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه سرا، ایران ایرج حسن زاد ناورودی دانشیار مدیریت جنگل، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران حمیدرضا افرندسرخنی دکتری حقوق و سیاست جنگل، شورای جنگل، مرتع و آبخیز، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، تهران، ایران. Journal Article 2025 05 06 Background and objectives: The Hyrcanian forests have long been utilized for various purposes, including livestock grazing. Grazing activities contribute to soil compaction, reduced biodiversity, and impaired natural forest regeneration. These forests provide critical ecosystem services, such as climate mitigation, carbon storage, water resource protection, and soil erosion prevention. Despite evidence of grazing-induced degradation, herding persists in northern Iran’s forests. Consequently, the Natural Resources and Watershed Management Organization introduced policies for livestock exclusion, formalized as the Livestock System Transformation Plan in 1980. Subsequent after legislation of second Five-Year Development Plan further prioritized livestock exit and forest-dwellers mobilization to facilitate forest rehabilitation. Materials and methods: This research deals with the impact of the implementation of livestock exit organization plan in forest areas of Chole-Poshte and Khoun in the 12th watershed. The studied herding settlement in this research include Choleh Pashte and Khoon, which are located in the 12th series of Dozdgeet. The forestry plan for this series is currently inactive. The inventory was conducted at distances of 50, 100, 150, and 200 meters from the center of each herding settlement in 1×1, 5×5, and 10×10 sample plots and in 8 geographical directions (north, northeast, east, southeast, south, southwest, west, and northwest). That is, 64 sample plots were established in the two investigated sites. Each sample plot is a set of four sample plots that were considered to examine structural characteristics including regeneration, herbaceous cover, seedling growth stage, and tree stage, respectively. As a result, a total of 256 sample plots were deployed. Results: Initial findings indicate that the evacuated herding settlements are not being reforested and that the Khoun settlement are still active. In the diameter class of more than 12.5 cm, there are 12 tree species in Khoun and 6 species in Chole-Poshte, and hornbeam is the most frequency with 119 and 67 trees, respectively. In the diameter class of 2.5 to 12.5 cm, species such as Beech, Maple, Hornbeam, Cherry Laurel, and Plum were identified. The highest regeneration frequency, less than 2.5 cm, is for hornbeam with 59 individuals. Comparing the frequency of species across different diameter classes was statistically significant at a probability level of 0.05. However, the health status of trees with diameters greater than 12.5 cm and the frequency of herbaceous vegetation were not statistically significant. Conclusion: Based on the findings, the organization of livestock exit in this basin has not been done properly, the area of the liberated herding settlements has not been reforested, and some herders have returned to their settlements. However, due to the fertility of the area, the naturally evacuated site is recovering compared to still active evacuated site. That is, reducing the number of livestock can naturally reduce the destructive effects of grazing; As a result, the Natural Resources Organization should with investigation of evacuated herding settlements, implement the actual exit of livestock farmers, and implement reforestation of the liberated areas. سابقه و هدف: جنگل‌های هیرکانی طی سالیان متمادی مورد انواع استفاده‌ها از جمله چرای دام قرار گرفته‌اند. فعالیت‌های دامداری موجب فشردگی خاک، کاهش تنوع‌زیستی و توانایی بازسازی طبیعی جنگل‌ها می‌شود. علاوه بر تنوع زیستی، این جنگل‌ها خدمات اکوسیستمی حیاتی ازجمله تعدیل اقلیم، ذخیره کربن، حفاظت از منابع آبی، و جلوگیری از فرسایش خاک ارائه می‌دهند. با این‌که ثابت ‌شده است چرای دام آسیب‌های جدی به جنگل وارد می‌کند اما همچنان دامداری در جنگل‌های شمال ایران رونق دارد. از این ‌رو سیاست‌های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در مورد خروج دام از جنگل در قالب طرح تحول سیستم دامداری در سال 1359 پیشنهاد، تهیه و پیاده شد. به همین ترتیب از قانون برنامه پنج‌ساله توسعه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، سامان‌دهی خروج دام از جنگل‌ها و تجمیع جنگل‌نشینان با هدف آزادسازی عرصه‌های جنگلی و بازجنگلکاری آن‌ها در دستور کار قرار گرفت. مواد و روش‌ها: این پژوهش به تاثیر اجرای طرح ساماندهی خروج دام از جنگل در مناطق جنگلی چوله‌پشته و خون در حوضه آبخیز 12 ناحیه هیرکانی می‌پردازد. اتراقگاه‌های موردمطالعه در این بررسی شامل چوله‌پشته و خون هستند که در سری 12 دزدگیت واقع‌شده‌اند. طرح جنگلداری این سری در حال حاضر غیرفعال است. بدین منظور آماربرداری در فواصل 50، 100، 150 و 200 متری از مرکز هر اتراقگاه در قطعات نمونه 1×1، 2×2، 5×5 و 10×10 و در 8 جهت جغرافیایی (شمال، شمال شرق، شرق، جنوب شرق، جنوب، جنوب غرب، غرب و شمال غرب) از مرکز دام‌سرا انجام شد. یعنی در هر دو اتراقگاه‌ مورد بررسی 64 قطعه‌نمونه استقرار یافت. هر قطعه ‌نمونه مجموعه‌ای از چهار قطعه‌نمونه است که به ترتیب برای بررسی ویژگی‌های ساختاری شامل زادآوری، پوشش علفی، مرحله رویشی خال و درختان بالغ در نظر گرفته ‌شد. در نتیجه مجموعاً 256 قطعه‌نمونه استقرار یافت. یافته‌ها: یافته اولیه حکایت از عدم جنگلکاری اتراقگاه‌های تخلیه‌شده و فعال بودن اتراقگاه خون دارد. در طبقه قطری بیش از 5/12 سانتی‌متر، چوله‌پشته 12 گونه و خون 6 گونه درختی داشته و ممرز به ترتیب با 119 و 67 اصله بیشترین فراوانی را دارد. در طبقه 5/12-5/2، گونه‌های راش، افرا، ممرز، جل و آلوچه شناسایی شدند. بیشترین فراوانی زادآوری کمتر از 5/2، ممرز با 59 اصله می‌باشد. مقایسه فراوانی گونه‌های بالای از 5/12، 5/12-5/2، کمتر از 5/2 سانتی‌متر، پراکنش درختان در طبقات قطری و وضعیت سلامت (درجات کیفی) درختان با قطر بیشتر از 5/12 به‌احتمال 05/0 معنی‌دار بوده در حالیکه وضعیت فراوانی پوشش گیاهی علفی معنی‌دار نبوده است. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، ساماندهی خروج دام در این حوضه به‌درستی صورت نگرفته، عرصه اتراقگاه آزادشده جنگلکاری نشده و برخی دامداران خارج‌شده به اتراقگاه خود بازگشته‌اند. بااین‌حال به دلیل حاصلخیزی منطقه، اتراقگاه تخلیه‌شده نسبت به اتراقگاه تخلیه‌شده اما همچنان فعال، به‌صورت طبیعی در حال احیاست. یعنی کاهش تعداد دام می‌تواند به‌صورت طبیعی اثرات مخرب چرا را کاهش دهد و سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور می‌بایست با بررسی اتراقگاه‌های تخلیه‌شده، خروج واقعی دامدار و جنگلکاری عرصه آزادشده را عملی کند.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7413_8113184264e2fae027db72aa15e32e6f.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 Predicting the conservation behavior of forest dwellers in Kuhdasht County; using the Value-Belief-Norm theory عوامل مؤثر بر رفتار زیست‌محیطی جنگل‌نشینان شهرستان کوهدشت با استفاده از مدل ارزش، باور، هنجار 83 113 7414 10.22069/jwfst.2025.23435.2094 FA سعیده حسین زاده دانشجوی دکتری ،علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. سعید غلامرضایی دانشیار، گروه اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. رحیم ملک نیا دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. Journal Article 2025 03 16 Background and Objective: Forests are valuable natural resources that provide ecosystem services and economic-social benefits. Deforestation requires collective participation for conservation. Irresponsible behavior from people is the main factor behind deforestation and environmental challenges, and communities’ interactions with the environment are influenced by socio-cultural conditions. Understanding the environmental behaviors of rural communities and the factors affecting them is essential for the conservation and restoration of the environment. Given the greater dependence of villages near the forests of Kuhdasht County on forest resources due to limited job opportunities, economic challenges, and the lack of research focused on understanding the environmental behaviors of these rural communities, the main objective of this study is to investigate the environmental behaviors of forest dwellers in Kuhdasht County using the Value-Belief-Norm model and to identify the effective factors on them. Materials and Methods: To collect the data for this research, a questionnaire based on the Value-Belief-Norm model was used.Stern's (1999) Value-Belief-Norm (VBN) theory is one of the most widely used theories in this field. Stern proposed the VBN model as a combination of value theory, the new environmental perspective, and Schwartz's action norm model. This theory assumes that environmental behaviors are directly determined by personal norms based on the VBN model.. After designing and validating this questionnaire (confirming its validity and reliability) with the collaboration of experts, it was completed through face-to-face interviews with members of the forest-dwelling community. In total, 366 completed questionnaires were used in the data analysis process. SPSS software version 23 was used for descriptive statistical analysis. Findings: The results of the research indicate that the goodness-of-fit indices of the Stern Value-Belief-Norm (VBN)model are at a standard level compared to the desired values. Accordingly, it can be asserted that this model has an appropriate fit for examining the intentions of host villagers to participate in forest conservation based on ecotourism. Moreover, the examination and analysis of the collected data showed that all the hypotheses proposed in this research were confirmed within the framework of the Value-Belief-Norm model. This indicates that the expected causal relationships among the model’s variables were indeed observed in reality and are statistically significant. However, it is important to note that the results obtained from this model only explain about 19 percent of the variations and variance in the conservation behaviors of forest dwellers. This means that other factors also play a role in shaping these behaviors, which were not examined in this model and could be considered in future research. سابقه و هدف: جنگل‌ها منابع طبیعی ارزشمندی هستند که خدمات اکوسیستمی و مزایای اقتصادی-اجتماعی ارائه می‌دهند. تخریب جنگل‌ها، نیازمند مشارکت همگانی در حفاظت است و رفتارهای غیرمسئولانه مردم عامل اصلی جنگل‌زدایی و چالش‌های زیست‌محیطی به شمار می‌رود. این رفتارها، تحت تأثیر شرایط اجتماعی-فرهنگی قرار دارند. درک رفتارهای زیست‌محیطی جوامع روستایی و عوامل مؤثر بر آنان، برای حفاظت و احیای محیط‌زیست ضروری است. با توجه به وابستگی بیشتر روستاهای نزدیک به جنگل‌های شهرستان کوهدشت به منابع جنگلی و کمبود فرصت‌های شغلی، هدف اصلی این تحقیق بررسی رفتارهای محیط‌زیستی جنگل‌نشینان این منطقه با استفاده از مدل ارزش-باور-هنجار و شناسایی عوامل مؤثر بر آن‌ها است. مواد و روش ها: به منظور جمع‌آوری داده‌های این پژوهش، از پرسشنامه مبتنی بر مدل ارزش-باور-هنجار استفاده شد. تئوری ارزش-باور-هنجار (VBN) استرن (1999) از جمله تئوری‌های مطرح و پرکاربرد در این زمینه است. استرن مدل VBN را به عنوان ترکیبی از نظریه ارزش، نگرش جدید زیست‌محیطی و الگوی هنجار کنش شوارتز پیشنهاد کرد. این تئوری فرض می‌کند که رفتارهای زیست‌محیطی مستقیماً با هنجارهای شخصی مبتنی بر مدل VBN تعیین می‌شوند. پرسشنامه پس از طراحی و اعتبار سنجی (تأیید روایی و پایایی) با همکاری متخصصان، از طریق مصاحبه‌های چهره به چهره با جنگل‌نشینان تکمیل گردید. در مجموع 366 پرسشنامه تکمیل شده در فرآیند تحلیل داده‌ها مورد استفاده قرار گرفت. برای تحلیل آمار توصیفی از نرم‌افزار SPSS نسخه 23 استفاده شد. همچنین، برای تحلیل آمار استنباطی و بررسی روابط بین متغیرهای مستقل و وابسته در قالب مدل‌سازی معادلات ساختاری، از نرم‌افزار SmartPLS بهره گرفته شد. یافته ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مدل ارزش-باور-هنجار استرن دارای شاخص‌های برازش مناسبی است و توانایی خوبی در بررسی قصد روستاییان میزبان برای مشارکت در حفاظت از جنگل‌های منطقه دارد. تمامی فرضیه‌های مطرح‌شده در این پژوهش تأیید شده و روابط علیتی بین متغیرهای مدل از لحاظ آماری معنادار شد. با این حال، این مدل تنها حدود ۱۹ درصد از تغییرات رفتارهای حفاظتی جنگل‌نشینان را تبیین می‌کند. بدین معنا که عوامل دیگری نیز بر این رفتارها تأثیرگذار هستند که در این مطالعه بررسی نشده و می‌توانند در تحقیق‌های آینده مورد بررسی قرار گیرند. نتیجه گیری: مطالعه حاضر با استفاده از مدل ارزش-عقیده-هنجار تأثیر عوامل مختلف بر رفتارهای حفاظتی محیط زیست را بررسی کرده و نشان داده است که ارزش‌های زیست‌محیطی، نوع‌دوستی، احساس مسئولیت، هنجارهای شخصی، آگاهی از پیامدها و نگرش زیست‌محیطی، تأثیر مثبت و معناداری بر این رفتارها دارند. هرچند این مدل تنها بخشی از واریانس رفتار حفاظتی را تبیین می‌ کند، هنجارهای شخصی و احساس مسئولیت به‌عنوان پیش‌بینی‌کننده‌های کلیدی شناسایی شده‌اند. ارزش‌های خودخواهانه نیز تأثیر منفی بر رفتارهای حفاظتی دارند. بدین ترتیب، برای افزایش رفتارهای حفاظتی، علاوه بر تقویت عوامل مثبت، تغییر ارزش‌های فردگرایانه و افزایش آگاهی از اهمیت حفاظت محیط زیست برای منافع بلندمدت جامعه ضروری است.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7414_aee8f84db3434d33d0d0addd73d33162.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 The effect of storage time of smuggled wood on the wood physical and mechanical properties stored in the yard of the natural resources department تأثیر مدت زمان نگهداری چوب‌ قاچاق در دپو روباز اداره منابع طبیعی بر ویژگی‌های مکانیکی و فیزیکی آن 113 127 7410 10.22069/jwfst.2025.23518.2103 FA امیر دهقان دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. مهران نصیری استادیار، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. فروغ دستوریان استادیار گروه صنایع چوب و فرآورده‌های سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. Journal Article 2025 04 12 Background and objectives: One of the factors that cause forest destruction is timber smuggling. In order to transport this timber secretly, smugglers have to cut it into smaller pieces. A percentage of this smuggled wood is confiscated by the forest guards and will be transferred to a depot at the Natural Resources Departments. The wood that is accumulated in the depot must be sold through auction according to Article 28 of the Forests and Rangelands Organization Law and it usually remains in the office yard for several months. Long-term storage causes a decline in the wood quality. The purpose of this study is to investigate the effect of storage period of these woods in the depot on decline of wood quality by measuring some wood physical and mechanical properties such as hardness, bending strength, impact resistance, thickness swelling and water absorption. Materials and Methods: The first sampling of beech, hornbeam and alder wood logs was conducted in the yard of the Natural Resources Department of Sari County during the winter. In the next stage, after approximately 8 months, sampling was repeated again before the auction and sale of the wood at the depot. After sawing and cutting of the log into the required dimensions, some mechanical and physical properties included bending strength, impact resistance, hardness, water absorption, and volumetric swelling were performed according to the related standards on oven-dry wood samples. Results: Results showed that the highest density loss was related to alder wood (25% decreases) and the density loss values of alder and beech were 8 and 3 percent respectively. The bending strength after 8 months depot for beech, hornbeam and alder was 60, 54 and 80% respectively and also, the bending modulus loss for each three species was 99%. The hardness decrease after 8 months of depot was 66, 65 and 33% for alder, hornbeam and beech respectively. The decrease of impact resistance after 8 month depot was 49, 38 and 36 percent for beech, hornbeam and alder respectively. The highest water absorption after 5 days of immersing was observed in alder wood, while the water absorption values for hornbeam and beech were approximately 7%. The volumetric swelling of beech, hornbeam and alder was 17, 28 and 20% respectively. Conclusion: According to the results, it can be found that the wood depot caused a considerable damage to the wood after eight months. From comparison view, the maximum decrease of bending strength and hardness was observed in alder wood and the maximum decrease of impact strength was observed in beech wood. From physical properties view, the beech wood showed a considerable water absorption increase compared the two other species; however the volumetric swelling of hornbeam was higher than the two species. These physical and mechanical properties changes can turn the 1st grade wood into 2nd and 3rd grade and even unsaleable wood. The lack of wood storage facilities in the natural resources departments, the negligence of officials due to the fact that the property is owned by the state and the lack of responsibility for the wood until the auction, causes such a problem. Roofing the depots in the yard and keeping the smuggled wood in dry places, reforming the administrative affairs and preventing the sale of wood through auctions and selling wood at a fixed rate can be ways to reduce these damages. سابقه و هدف : یکی از عوامل تخریب جنگل قاچاق چوب است. با توجه به نوع حمل‌ونقل این چوب‌ها، قاچاق‌چیان مجبورند چوب‌ها را به ابعاد کوچک‌تر تبدیل کنند تا قابلیت خروج آن‌ها از ایستگاه‌های بازرسی چوب فراهم شود. درصدی از این چوب‌های قاچاق شده توسط ضابطین کشف شده و به محل دپو در اداره‌های منابع‌طبیعی منتقل می‌گردد. چوب‌هایی که در محل دپو انباشته می‌شوند باید طبق قانون ماده 28 سازمان جنگل‌ها و مراتع از طریق مزایده بفروش برسند و معمولاً تا چند ماه به دلیل زمان‌بر بودن فرآیند مزایده، در آن محل دپو می‌مانند که این امر باعث افت کیفیت چوب می‌شود. هدف از این مطالعه بررسی اثر نگه‌داری این چوب‌آلات در محل دپو بر افت کیفیت چوب با اندازه‌گیری برخی شاخص‌های مقاومتی چوب مانند سختی ، مقاومت به خمش و ضربه و جذب آب می‌باشد. مواد و روش‌ها: به منظور بررسی تغییرات چوب، اولین نمونه‌گیری از چوب گونه‌های توسکا، راش و ممرز در زمان ضبط در محل دپو اداره منابع‌طبیعی شهرستان ساری و در فصل زمستان انجام شد. در مرحله بعد تقریباً پس از 8 ماه بار دیگر نمونه‌گیری در محل دپو قبل از مزایده و فروش چوب تکرار شد. پس از اره‌کشی و برش چوب‌ها به ابعاد مورد نیاز، آزمون‌های مکانیکی و فیزیکی مانند: مقاومت به خمش سه‌نقطه‌ای، مقاومت به ضربه، سختی، دانسیته، جذب آب واکشیدگی حجمی بر اساس استانداردهای مربوط و بر روی چوب‌های خشک شده در آون انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد بیشترین افت دانسیته مربوط به گونه توسکا (25 درصد کاهش) و افت دانسیته گونه‌های ممرز و راش به ترتیب 8 و 3 درصد بود. مقاومت خمشی چوب‌ها پس از 8 ماه دپو برای سه گونه راش، ممرز و توسکا به ترتیب 60، 54 و 80 درصد کاهش یافت و همچنین میزان افت مدول خمشی پس از دپو برای هر سه گونه 99 درصد بود. میزان کاهش سختی پس از دپو نسبت به سختی اولیه برای گونه توسکا 66 درصد، ممرز 65 درصد و راش 33 درصد بوده است. کاهش مقاومت به ضربه پس از 8 ماه دپو، برای سه گونه راش، ممرز و توسکا 49، 38 و 36 درصد بود. بیشترین مقدار افزایش جذب آب پس از 5 روز غوطه‌وری در چوب گونه توسکا مشاهده شد (113 درصد) درحالی‌که درصد افزایش جذب آب در گونه ممرز و راش حدود 7 درصد بود. میزان افزایش واکشیدگی حجمی برای سه گونه راش، ممرز و توسکا به ترتیب 17، 28 و 20 درصد بود. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج می‌توان دریافت دپو چوب پس از مدت 8 ماه سبب بروز آسیب‌های زیادی به چوب می‌شود. از نظر مقایسه‌ای بین گونه‌ها بیشترین کاهش مقاومت خمشی و سختی در گونه توسکا و بیشترین کاهش مقاومت به ضربه در گونه راش مشاهده شد. از نظر خواص فیزیکی نیز گونه راش افزایش جذب آب قابل‌ملاحظه‌ای نسب به دو گونه دیگر پس از دپو نشان داد ولی افزایش واکشیدگی حجمی گونه ممرز بیشتر از دو گونه دیگر بود. این تغییرات خواص مکانیکی و فیزیکی می‌تواند چوب درجه 1 را تبدیل درجات 2 و 3 و حتی چوب غیر قابل فروش کند. نداشتن امکانات نگهداری چوب در دپو اداره‌های منابع طبیعی، بی‌توجهی مسئولان به دلیل دولتی بودن اموال و بی‌تکلیفی تا انجام مزایده سبب بروز چنین مشکلی می‌شود. مسقف نمودن دپوها در اداره و نگهداری چوب‌های ضبط شده در مکان‌های خشک، وضع قوانین سخت‌گیرانه به همراه اعمال جریمه بازدارنده، اصلاح امور اداری، جلوگیری از طولانی شدن فروش چوب‌آلات دپو شده و همچنین خارج شدن فروش چوب از چهارچوب مزایده و فروش چوب به نرخ مصوب می‌تواند از راه-کارهای کاهش این خسارات باشد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7410_ad58f62f21b1cd57032607c27586fad8.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 32 1 2025 03 21 Preparation and evaluation of biological properties of nanobiocomposite from cellulose nanofibers-chitosan nanofibers تهیه و ارزیابی ویژگی های زیستی نانوبیوکامپوزیت از نانوالیاف سلولز- نانوالیاف کیتوسان 129 147 7416 10.22069/jwfst.2025.23560.2106 FA زهرا جوادیان دانشجوی دکتری صنایع چوب و فرآورده های سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران سعید رضا فرخ پیام دانشیار، گروه صنایع چوب و فرآورده‌های سلولزی ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. حسین یوسفی دانشیار، گروه تکنولوژی و مهندسی چوب، دانشکده مهندسی چوب و کاغذ، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. محمد دهمرده قلعه نو دانشیار ، گروه صنایع چوب و فرآورده‌های سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. مهدی ذوالفقاری استادیار، گروه عمل آوری محصولات شیلاتی، دانشکده شیلات و محیط‌زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. تاکاشی نیشینو استاد، گروه شیمی، دانشکده شیمی، دانشگاه کوبه، کوبه ،ژاپن. Journal Article 2025 04 22 Background and objectives: In recent years, the development of biodegradable and environmentally friendly materials for packaging applications has attracted significant attention due to growing environmental concerns and the different limitations associated with the use of synthetic polymers. Bio-nanocomposites have been introduced as sustainable alternatives for food packaging. Among them, bio-nanocomposites composed of cellulose nanofibers as the reinforcing phase and chitosan as the matrix phase have gained considerable interest owing to their unique characteristics, including renewability, biodegradability, biocompatibility, and antibacterial properties. Cellulose nanofibers, due to their high mechanical strength and ability to form network structures, play a crucial role in enhancing the mechanical and barrier properties of packaging films. On the other hand, the chitosan matrix contributes antimicrobial and antioxidant properties, which are essential for extending the shelf life of food products and reducing spoilage. Therefore, the combination of these two nanomaterials can lead to the fabrication of a bio-nanocomposite with suitable mechanical and physical performance and high potential for food packaging applications. In this study, an innovative method (partial dissolution) was employed to facilitate the fabrication of a cellulose nanofiber–chitosan bio-nanocomposite, followed by the characterization of the resulting specimens in terms of their physical, mechanical, and antibacterial properties. Materials and methods: In this study, two types of raw materials were used: cellulose nanofiber gel and chitosan nanofiber gel, both supplied by Nanonovin Polymer Company. Prior to the fabrication process of the bio-nanocomposites, the exact concentration of each gel was determined, and based on predefined ratios, the various combinations of the gels were prepared. The gels were mixed with a specific amount of distilled water and homogenized using a magnetic stirrer to obtain a uniform suspension. This homogeneous mixture was then transferred to a vacuum filtration system for nanopaper fabrication. Once the initial nanopaper mat was formed, it was removed from the apparatus and dried completely in a vacuum oven at 70 °C for 24 h. In the subsequent step, these pure and hybrid raw nanopapers were transformed into cellulose nanofiber–chitosan bio-nanocomposites using a dissolution method. For this purpose, the specimens were immersed in a 0.5% acetic acid solution for 4 minutes and then neutralized using a 1% NaOH solution. After stabilizing the physical structure through multiple washing steps with distilled water, the samples were thoroughly dried. Finally, in order to evaluate the properties of the fabricated nanopapers and bio-nanocomposites, several tests were conducted, including X-ray diffraction (XRD), field emission scanning electron microscopy (FESEM), fourier transform infrared (FTIR) spectroscopy, static tensile, and antibacterial activity assessment. Results: The results showed that the integration of cellulose nanofibers and chitosan nanofibers significantly enhanced the structural and functional properties of the fabricated nanopapers and bio-nanocomposites. XRD and FTIR analyses confirmed the successful formation of chemical bonds between the composite components and the development of a crystalline structure suitable for the formation of reinforcing and matrix phases. The FE-SEM micrographs revealed that both cellulose and chitosan nanofibers were within the actual nanoscale range (1-100 nm) and that cellulose nanofibers were uniformly dispersed within the chitosan matrix as the reinforcing phase. So that the nanobiocomposite obtained from the combination of 70% nanofiber cellulose and 30% nanofiber chitosan increased by 25.6 and 94.8% compared to the pure nanopapers obtained from nanofiber cellulose and nanofiber chitosan, respectively. In addition, the results of the antimicrobial test (colony count method) showed that the prepared nanobiocomposites have an effective inhibitory property against pathogenic bacteria, which can increase the shelf life of food. Conclusion: Overall, the innovative method employed for the fabrication of cellulose–chitosan bio-nanocomposites was successfully implemented, and the resulting materials demonstrated great potential as alternatives to conventional packaging materials. سابقه و هدف: در سال‌های اخیر، توسعه مواد زیست‌تخریب‌پذیر و سازگار با محیط‌زیست برای کاربردهای بسته‌بندی به دلیل نگرانی‌های زیست‌محیطی و محدودیت‌های ناشی از استفاده از پلیمرهای مصنوعی، توجه زیادی را به خود جلب کرده است. بیونانوکامپوزیت‌ها به عنوان جایگزین‌های پایدار برای بسته‌بندی مواد غذایی معرفی شده‌اند. در این میان، نانوبیوکامپوزیت‌های متشکل از نانوالیاف سلولز به عنوان فاز تقویت‌کننده و کیتوسان به عنوان فاز ماتریس به دلیل ویژگی‌های منحصر بفرد خود، از جمله تجدیدپذیری، زیست‌تخریب‌پذیری، زیست‌سازگاری و خواص ضدباکتریایی مورد توجه قرار گرفته‌اند. نانوالیاف سلولز به دلیل مقاومت مکانیکی بالا و توانایی ایجاد ساختارهای شبکه‌ای، نقش مهمی در بهبود خواص مکانیکی و ممانعتی فیلم‌های بسته‌بندی ایفا می‌کند. در مقابل، ماتریس کیتوسان خاصیت ضدمیکروبی و آنتی‌اکسیدانی را بهبود می‌بخشد که این ویژگی‌ها برای افزایش ماندگاری مواد غذایی و کاهش فساد مهم است. بنابراین، ترکیب این دو نانوماده می‌تواند منجر به تولید بیونانوکامپوزیتی شود که ضمن داشتن عملکرد مکانیکی و فیزیکی مناسب، پتانسیل بالایی برای کاربردهای بسته‌بندی مواد غذایی دارد. در این مطالعه، تسهیل در تولید نانوبیوکامپوزیت نانوفیبر سلولز-کیتوسان از طریق روشی نوآورانه و سپس مشخصه‌یابی نمونه‌های ساخته شده از نظر خواص فیزیکی، مکانیکی و ضدباکتریایی بوده است. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، از دو نوع ماده اولیه شامل ژل نانوفیبرسلولز و ژل نانوفیبرکیتوسان که از شرکت نانو نوین پلیمر تأمین شده بودند، بهره گرفته شد. پیش از آغاز فرآیند ساخت نانوبیوکامپوزیت‌ها، ابتدا غلظت دقیق هر یک از این ژل‌ها تعیین گردید و سپس با توجه به نسبت‌های مشخص‌شده، ترکیب‌های گوناگونی از آنها تهیه شد. اختلاط این ژل‌ها به همراه مقدار معینی آب مقطر و یکنواخت‌سازی آنها با کمک همزن مغناطیسی انجام گرفت تا سوسپانسیونی همگن حاصل شود. این محلول سپس جهت ساخت نانوکاغذ به دستگاه فیلتراسیون خلأ منتقل شد و پس از شکل‌گیری نمد اولیه نانوکاغذها، از دستگاه خارج و برای خشک شدن کامل، به مدت ۲۴ ساعت در آون خلأ با دمای ۷۰ درجه سانتی‌گراد قرار گرفتند. در مرحله بعد، این نانوکاغذهای خام خالص و ترکیبی به نانوبیوکامپوزیت نانوفیبر سلولز-کیتوسان تبدیل شدند که برای این منظور، از روش انحلال بهره گرفته شد. بدین صورت که نمونه‌ها به مدت 4 دقیقه در محلول اسید استیک 5/0 درصد قرار گرفتند و سپس با سود ۱ درصد خنثی‌سازی شدند. پس از تثبیت ساختار از طریق چندین مرحله شستشو با آب مقطر، نمونه‌ها به‌طور کامل خشک گردیدند. در نهایت، به‌منظور بررسی ویژگی‌های این نانوکاغذها و نانوبیوکامپوزیت‌ها، آزمون‌های پراش پرتو ایکس (XRD)، آنالیز میکروسکوپ الکترونی روبشی نشر میدان (FESEM)، طیف‌سنجی تبدیل فوریه مادون قرمز (FTIR)، آزمون کشش استاتیک و ارزیابی خاصیت آنتی‌باکتریالی انجام شدند. یافته‌ها: نتایج حاصل از آزمون‌های مختلف نشان داد که فرآیند ترکیب نانوفیبرسلولز و نانوفیبر کیتوسان، منجر به بهبود قابل‌توجهی در ویژگی‌های ساختاری و عملکردی نانوکاغذها و نانوبیوکامپوزیت‌ها شده است. آنالیزهای XRD و FTIR تأیید کردند که پیوندهای شیمیایی بین اجزای کامپوزیت به‌درستی شکل گرفته و ساختار نهایی کریستالی برای ایجاد فازهای تقویت‌کننده و ماتریس مناسب است. بررسی‌ ریزنگاره‌های FE-SEM نشان داد که نانوفیبر سلولز و نانوفیبر سلولز در مقیاس واقعی نانومتری (1 تا 100 نانومتر) قرار داشته و همچنین نانوفیبر سلولز بعنوان فاز تقویت‌کننده در ماتریس کیتوسان پراکنش و توزیع یکنواخت داشته است. همچنین، آزمون‌ کششی حاکی از افزایش معنی‌دار مقاومت کششی در مقایسه با نمونه‌های نانوکاغذ خالص و ترکیبی خام بود. علاوه بر این، نتایج آزمون ضدمیکروبی نشان داد که بیونانوکامپوزیت‌های تهیه‌شده دارای خاصیت مهارکنندگی مؤثری در برابر باکتری‌های بیماری‌زا هستند که می‌تواند ماندگاری مواد غذایی را افزایش دهد. نتیجه‌گیری: در مجموع، روش نوآورانه تولید نانوبیوکامپوزیت نانوسلولز-کیتوسان مورد استفاده در این مطالعه به‌طور موفق اجرا شده و نانوبیوکامپوزیت‌های تهیه شده پتانسیل بالایی برای جایگزینی مواد بسته‌بندی دارند و می‌توانند به‌عنوان یک راهکار پایدار و زیست‌سازگار در صنایع بسته‌بندی مورد استفاده قرار گیرند.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7416_b0178f4243ba47d5cb58699104db1151.pdf