دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Pathology of Iranian laws in preventing forest land use change آسیب‌شناسی قوانین کشور در جلوگیری از تغییر کاربری اراضی جنگلی 1 27 7782 10.22069/jwfst.2026.24575.2151 FA عباس بای دانشجوی دکتری مدیریت جنگل، دانشکده جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. محمدهادی معیری استاد، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0001-8888-0134 غلامحسین عبداله زاده استاد، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. ابوالحسن شاکری دانشیار ، دانشکده حقوق، دانشگاه مازندران، مازندران، ایران. Journal Article 2026 02 18 Background and Objectives: Forest land use change in Iran has a long history, which has become challenging in recent decades, especially in the northern regions of the country. This phenomenon not only affects the ecological balance and biodiversity, but also causes economic and social problems. Therefore, protecting these lands from unauthorized land use change, which is considered one of the greatest threats to natural resource destruction, is absolutely necessary. This research was conducted with the aim of analysing the status of Iranian laws on protection related to forest land use change and developing strategies to deal with land use change in Golestan province. Materials and Methods: In this research, strengths, weaknesses, opportunities, and threats developed through interviews with experienced specialists and experts involved in forest matters and using the focus group discussion method, with 30 initial questionnaires after extraction the model components. The sample size was determined according to the Krejci and Morgan table and sampling method was done using a simple random. The face and content validity of the research tool (researcher-made questionnaire) was assessed based on the opinions of the faculty members, and its reliability was also assessed by calculating Cronbach's alpha. Finally, based on the average final scores and implementing the SWOT analysis model, important factors in each section of strengths, weaknesses, opportunities, threats, and strategies were identified. Results: The results of the item rankings showed that deterrent criminal fines (Articles 42-55 of Law on the Protection 1346 and Article 690 of Penal Law) with an average score of 3.94 and advanced monitoring tools (GIS, aerial photography 1346), Supreme Court Unification Ruling No. 681 with an average score of 3.95 as strengths, ambiguities and legal conflicts (dispersion of laws, vague definitions of seedlings/shrubs) with an average score of 3.92 as weaknesses, advancement of monitoring technology (GIS, and artificial intelligence) with an average score of 4.00 as opportunities, and climate changes, drought, and increased natural fires with a score of 3.94 as threats have the highest priority. The findings of the SWOT analysis showed that the average score of internal factors is 3.870 (strengths) and 3.866 (weaknesses), respectively, and the Average score of external factors is 3.899 (opportunities) and 3.903 (threats), respectively. According to the results obtained, strategies to combat land use change are close to defensive strategies. Among the defensive strategies, the following have been more important: “Intensifying the fight against unauthorized land use change using existing monitoring tools and heavy fines.” Conclusion: The results show that Iranian laws, with legal strengths such as nationalization (1962) and Forest protection (1967), have the potential for conseration, but the weaknesses of ambiguity (Article 1, paragraph a) and implementation (parallel work) and climate (drought) and human threats (90% change) are challenging to landuse change of forest. Advances in monitoring technologies (Geographic Information Systems, and Remote Sensing), presenting the revising strategies for laws and regulations, and transformative reforms in legal frameworks related to the protection of forest lands against land-use change. Finally, the implementation of these strategies transforms conservation into green development and provides the basis for sustainability and protection of forests based on the indicators of laws and regulations. سابقه و هدف: تغییر کاربری اراضی جنگلی در ایران سابقه طولانی داشته که در دهه‌های اخیر به‌خصوص در مناطق شمالی کشور به یک معضل مهم و کلیدی تبدیل شده است. این پدیده نه تنها بر تعادل اکولوژیکی و تنوع‌زیستی تأثیر می‌گذارد، بلکه موجب بروز مشکلات اقتصادی و اجتماعی نیز می‌شود. لذا حفاظت از این اراضی در برابر تغییر کاربری‌های غیرمجاز که یکی از تهدیدهای تخریب منابع‌طبیعی به شمار می‌رود، امری ضروری است. این تحقیق با هدف تحلیل وضعیت قوانین کشور جهت حفاظت از جنگل‌ها در برابر تغییر کاربری اراضی جنگلی و تدوین راهبردهای مقابله با تغییر کاربری انجام شده است. مواد و روش‌ها: در ‌این تحقیق پس از استخراج مولفه‌های مدل SWOT، از طریق انجام مصاحبه‌ها با متخصصین و کارشناسان مجرب دست اندرکار در ‌امور جنگل و با تعداد 30 پرسشنامه اولیه و بحث گروهی متمرکز؛ نقاط قوت، ضعف، فرصت، تهدید‌ها‌ تدوین گردید. حجم نمونه‌ها طبق جدول کرجسی و مورگان، تعیین و نمونه‌گیری به روش تصادفی ساده انجام شد. روایی صوری و محتوایی ابزار تحقیق (پرسشنامه محقق‌ساخته) براساس نظر اساتید تایید و پایایی آن نیز از طریق محاسبه آلفای کرونباخ بررسی گردید. در نهایت بر اساس میانگین امتیازات نهایی و اجرای مدل تحلیل SWOT ، نقاط قوت، ضعف‌، فرصت‌، تهدید‌ و راهبردها شناسایی شدند. یافته‌ها: نتایج رتبه‌بندی گویه‌ها نشان داد که جریمه‌های کیفری بازدارنده (مواد ۴۲ تا ۵۵ قانون حفاظت ۱۳۴۶ و ماده ۶۹۰ قانون مجازات) با میانگین امتیاز 94/3 و ابزارهای نظارتی پیشرفته (سامانه اطلاعات جغرافیایی، عکس هوایی ۱۳۴۶)، رأی وحدت رویه ۶۸۱ دیوان عالی کشور با میانگین امتیاز 95/3 به عنوان نقاط قوت، ابهامات و تعارضات قانونی (پراکندگی قوانین، خلأ تعاریف و ابهام در تعاریف فنی در قوانین خاص جنگل و اراضی جنگلی) با میانگین امتیاز 92/3 به عنوان نقطه ضعف، پیشرفت فناوری پایش (از قبیل سامانه اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور) با میانگین امتیاز 00/4 به عنوان فرصت و تغییرات اقلیمی، خشکسالی و افزایش جمعیت و تصرفات اراضی جنگلی و آتش‌سوزی‌های طبیعی با امتیاز 94/3 به عنوان تهدید دارای بالاترین اولویت هستند. همچنین یافته‌های تحلیل SWOT نشان داد که میانگین امتیاز عوامل داخلی به ترتیب 870/3 (نقاط قوت) و 866/3 (نقاط ضعف) و میانگین امتیاز عوامل خارجی به ترتیب 899/3 (فرصت ها) و 903/3 (تهدیدها) می‌باشد. با توجه به نتایج به دست آمده راهبردهای مقابله با تغییر کاربری اراضی به راهبردهای دفاعی نزدیک می‌باشد. از بین راهبردهای دفاعی؛ تشدید مقابله با تغییر کاربری غیرمجاز با استفاده از ابزارهای نظارتی موجود واعمال جریمه‌های سنگین از طریق اصلاح قوانین اهمیت بیشتری داشته است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد قوانین ایران، با قوت‌های حقوقی مانند ملی شدن (۱۳۴۱) و حفاظت از جنگل‌ها (۱۳۴۶) پتانسیل حفاظت را دارند، اما ضعف‌های ابهام (ماده ۱)، اجرایی (موازی‌کاری) و تهدیدهای اقلیمی ‌(خشکسالی) و انسانی به عنوان موانعی در مسیر جلوگیری از تغییر کاربری اراضی جنگلی قرار دارند. فرصت‌های پیشرفت فناوری پایش (سامانه اطلاعات جغرافیایی و سنجش‌ از دور) راهبردهای بازنگری قوانین و مقررات و تحول در بازنگری قوانین مرتبط با حفاظت از تغییر کاربری اراضی جنگلی را مطرح می‌کنند. در نهایت، اجرای راهبردها، حفاظت را به توسعه سبز تبدیل کرده و زمینه پایداری و حفاظت از جنگل‌ها و اراضی جنگلی را بر اساس شاخص‌های قوانین و مقررات فراهم می‌سازد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7782_7c72fb744cd9ea2ffee3ccd5b089a89c.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Variability of seed germination and early grown seedling traits across different seed origins of Chestnut-leaved Oak (Quercus castaneifolia CA Mey.) in Hyrcanian forests تغییرپذیری صفات جوانه‌زنی بذر و نونهال‌های بلندمازو (Quercus castaneifolia C.A. Mey.) در مبداءهای بذری مختلف جنگل‌های هیرکانی 29 49 7783 10.22069/jwfst.2026.24356.2139 FA مسعود نظیفی دانشجوی دکتری علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. اصغر فلاح استاد، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. علیرضا علی عرب استادیار ، گروه جنگل‌شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. سید احسان ساداتی دانشیار، بخش منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی مازندران، ساری، ایران Journal Article 2025 12 08 Background and Objectives: An important portion of the failure observed in Chestnut-leaved oak afforestation programs is related to the geographic origin of seeds and seedlings and its influence on establishment and growth of seedlings. The lack of provenance-based evaluations for determining appropriate seed and seedling transfer zones, as well as the effects of mother trees on seedlings establishment and early growth in local nurseries and plantation sites, which are directly linked to climate change adaptation, is quite remarkable. Therefore, the present study aimed to investigate the variability of seed germination traits and early growth characteristics of Chestnut-leaved oak seedlings in different seed sources of Hyrcanian forests. Materials and Methods: Acorns were collected from 3 Hyrcanian forest sites (Asalem in Guilan, Neka in Mazandaran, and Loveh in Golestan), each representing 3 elevational gradients (lowland, midland and highland). Acorns were then sown at the Pasand Forest and Rangeland Research Station. Totally seeds from 9 provenances and 90 mother trees (10 per provenance) were evaluated under a nested experimental design for germination performance and early seedling growth. Germination traits including germination percent, mean germination time, germination rate, radicle and plumule length, their biomass and ratio were measured. Experimental data were analyzed using a uni variate nested ANOVA. Treatment means and their effects were compared using Student Newman Keuls (SNK) multiple range test at 5% significance level. Results: The results indicated that seed provenance and maternal trees had significant and broad effects on all germination traits, growth indices, and biomass of Oak seedlings. The highest germination percentage (89.8%), germination rate (0.57 seed.day⁻¹), and seed vigor index (18.78) were observed in the higher elevation provenance seed lot of Golestan Province. In contrast, the growth characteristics of seedlings, including shoot length, stem diameter, and dry weight of different parts of seedlings were greatest in the forest sites of Guilan Province, particularly in the lowland and mid-elevation zones. Seedlings originating from Loveh Forest (Golestan) exhibited greater root length and higher root-to-shoot ratios, reflecting an adaptive strategy of this population to warmer and drier conditions. Correlation analysis revealed that site-related factors such as elevation, slope aspect, canopy cover, and heat load index (HLI) were significantly associated with several germination traits and early growth parameters of Chestnut-leaved oak seedlings. Conclusion: Overall, the findings demonstrated that the harsher the environmental and site conditions of the maternal seed provenance, the higher the germination-related indices of its seeds, and the more favorable the early growth performance of the resulting seedlings. This suggests that seedling producers can benefit from using seeds originating from such environments. In this study, the high-elevation sites of Golestan particularly the Loveh Forest provided the strongest seed sources, indicating that this area is highly suitable for collecting Oak seeds for seedling production within the Hyrcanian region. In general, the results showed that one source of Chestnut-leaved oak seeds cannot be absolutely recommended as the best source in Hyrcanian forests and the decision on the best provenance of acorns can depend on the objectives of the project. Therefore, it is recommended to use acorns from Golestan province in cases where rapid establishment and high seed germination rate are desired, but in cases where faster increase in seedling height and higher growth potential of seedlings' aerial parts are more desired in the nursery or the planting area, the use of seeds from Guilan origin, especially in mid- and low-altitude areas, should be given priority. However, given the significant variability in germination and vegetative traits of seedlings in different mother trees, it is advisable to conduct additional studies in this field to collect and transfer Chestnut-leaved oak acorns in Hyrcanian forests. سابقه و هدف: بخش مهمی از عدم موفقیت بلندمازو در جنگل‌کاری‌ها به مبدأ جغرافیایی بذر و نهال و تأثیر آن در استقرار مربوط است. خلأ ارزیابی‌های منطقه‌ی پرونانسی برای تعیین شعاع انتقال بذر و نهال و نیز اثرات پایه‌های مادری روی استقرار و رشد نهال‌ها در نهالستان‌ها و جنگل‌کاری‌های محلی که رابطه مستقیم با تغییرات اقلیمی دارد، کاملا محسوس است. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرپذیری صفات جوانه‌زنی بذر و ویژگی‌های رشد اولیه نونهال‌های بلندمازو در مبداءهای بذری مختلف جنگل‌های هیرکانی انجام شد. مواد و روش‌ها: بذور بلندمازو از 3 رویشگاه جنگل‌های هیرکانی (اسالم در گیلان، نکا در مازندران و لوه در گلستان) و هریک در سه گرادیان ارتفاعی (پایین‌بند، میان‌بند و بالابند) جمع‌آوری گردید و در ایستگاه تحیقات جنگل و مرتع پاسند کشت شدند. در مجموع بذرهای ۹ مبدأ و ۹۰ درخت مادری (10 درخت مادری از هر مبداء بذر) طی یک طرح آشیانه‌ای تحت آزمون جوانه‌زنی و رشد نونهال قرار گرفتند. صفات جوانه‌زنی بذر شامل توانایی جوانه‌زنی، میانگین مدت زمان جوانه‌زنی، سرعت جوانه‌زنی، طول و وزن خشک ریشه‌چه و ساقه‌چه و نسبت‌های طول ریشه‌چه به ساقه‌چه مورد بررسی قرار گیرند. آزمایشات در قالب طرح آشیانه‌ای و با استفاده از روش‌های تجزیه واریانس یک‌ متغیره با در نظر گرفتن خطای نوع اول مجاز پنج درصد میانگین و اثر تیمارهای مربوطه با استفاده از آزمون چند دامنه‌ای SNK مورد مقایسه قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج نشان داد مبدأ بذر و پایه‌های مادری اثر معنی‌دار و گسترده‌ای بر تمامی صفات جوانه‌زنی، شاخص‌های رشد و وزن خشک نونهال‌های بلندمازو دارند. بیشترین درصد جوانه‌زنی (8/89 درصد)، سرعت جوانه‌زنی (57/0 بذر در روز) و بالاترین شاخص بنیه بذر (78/18) در توده بذر حاصل از ارتفاعات بالاتر استان گلستان مشاهده شد، در حالی‌که مشخصه‌های رویشی نونهال‌ها (طول و قطر ساقه و وزن خشک اندام‌ها) در رویشگاه‌های استان گیلان، خصوصاً پایین‌بند و میان‌بند، در بالاترین میزان قرار داشت. نونهال‌های حاصل از بذرهای جنگل لوه (گلستان) دارای طول ریشه بیشتر و نسبت ریشه به ساقه بالاتری بودند که نشان‌دهنده مکانیسم سازگاری این جمعیت با شرایط گرم‌تر و خشک‌تر است. تحلیل همبستگی نشان داد عوامل رویشگاهی نظیر ارتفاع، جهت دامنه، تاج‌پوشش و شاخص بار گرمایی ارتباط معنی‌داری با برخی از صفات جوانه‌زنی و رشد نونهال‌های بلندمازو داشتند. نتیجه‌گیری: به‌طورکلی نتایج نشان داد نمی‌توان به‌صورت مطلق یک مبداء بذر بلندمازو را به‌عنوان بهترین مبداء در جنگل‌های هیرکانی معرفی نمود و تصمیم‌گیری در مورد مبدا بذر می‌تواند به اهداف پروژه بستگی داشته باشد. بنابراین توصیه می‌گردد در مواردی که استقرار سریع و نرخ بالای جوانه‌زنی بذر مدنظر است، از بذرهای استان گلستان استفاده شود، اما در مواردی که در نهالستان و یا عرصه مورد نظر افزایش سریع‌تر ارتفاع نهال و پتانسیل رویش بالاتر اندام هوایی نهال‌ها بیشتر مدنظر است، استفاده از بذور مبداء گیلان، بویژه در ارتفاعات میان‌بند و پایین‌بند در اولویت قرار گیرد. هرچند باتوجه به تغییرپذیری معنی‌دار جوانه‌زنی و صفات رویشی نونهال‌ها در پایه‌های مادری مختلف، اجرای مطالعات تکمیلی در این زمینه جهت جمع‌آوری و انتقال بذر بلندمازو در جنگل‌های هیرکانی قابل توصیه است.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7783_1ba22dc0e3c45bdf7b4e6b1702f27953.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Forest restoration and development program in Kurdistan province; Challenges and related scientific-practical programs برنامه احیا و توسعه جنگل در استان کردستان؛ چالش‌ها و برنامه‌های علمی-عملی مرتبط 51 68 7784 10.22069/jwfst.2026.24460.2144 FA مازیار حیدری دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و شیدا خسروی پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج سامان ملکی کارشناس تحقیقات، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش Journal Article 2026 01 04 Background and Objective: The forests of Zagros have always had a special place in the lives and livelihoods of local communities, and the benefits of these forests have led to the high dependence of forest dwellers on forest resources. Unprincipled exploitation in most areas has reduced the forest canopy cover and the quantitative and qualitative parameters of trees, and has doubled the importance of the forest restoration and development program in the Zagros vegetation zone. The purpose of this study is to evaluate the forest restoration and development program in Kurdistan Province; identify the most important challenges and develop scientific-practical programs for this program. Materials and Methods: To describe the current state (States) of the forest restoration and development program, the ten-year statistics and performance of Kurdistan province in the forest restoration and development program were reviewed and evaluated, then the pressure factors, driving forces, complications and management responses were evaluated. The reduction in the area of forests and pastures of the province in a ten-year period, the performance statistics of the General Directorate of Natural Resources and Watershed Management of Kurdistan province in a ten-year period (2010-2020) were evaluated. By field monitoring of the afforestation operations carried out in the following year (the second year after planting) and the fifth year after planting, the status of the establishment of afforestation operations and seeding operations carried out in holes of different dimensions (from 30 centimeters to one square meter) were examined. Then, with the information obtained, a DEPSIR framework was developed for the forest restoration and development program in Kurdistan Province, and the DEPSIR framework was then put at the disposal of 25 forestry experts, experienced individuals, and villagers from local communities. Findings: The results showed that after five years of planting seedlings in catchment surface systems and deep pits (with dimensions of 100 cm), they had an establishment rate of more than 40 percent, and the use of planting pits with dimensions of 70×70×70 cm and 100×100×100 cm and the use of catchment surface systems increased the establishment of seedlings. Other findings showed that in a ten-year period, the area of forests and pastures in the province has decreased by 32.2 and 15.6 percent. The current status of ecosystems in the restoration and development program showed that in a ten-year period, the highest level of total afforestation (all cases) took place in 2016 and 2019 (2925 and 2555 hectares, respectively), and afforestation through forest expansion with seedlings and forest enrichment with seeds covered 28 and 21 percent of the total afforestation implemented, respectively. Depsir's analysis showed that the most important driving and effective factors in shaping the current situation were: 1- low income level (poverty), 2- increase in the value of property and agricultural areas in the last few years,, Kurdistan Province has implemented 700 hectares of annual wood cultivation, 1,200 hectares of afforestation, allocating 25 percent of watershed management credits to biological activities, and a share of more than 60 percent of wood cultivation in the One Billion Campaign in Kurdistan Province as management responses. Conclusion: Based on the research findings, strengthening the Natural Resources Conservation Unit (in order to protect natural resources and reduce the destruction of these resources), principled forest restoration and development using catchment surface systems (planting seedlings in deep holes (with dimensions of one square meter) and planting seeds of pioneer species in the hole ridge), and developing a maintenance program for afforestation carried out in a period of 2 to 5 years after planting (monitoring and irrigation program in summer) are recommended for Kurdistan Province and other northern Zagros provinces. سابقه و هدف: جنگل‌های زاگرس همواره جایگاهی ویژه در زندگی و معیشت جوامع محلی داشته و مواهب این جنگل‌ها سبب وابستگی فراوان جنگل‌نشینان به منابع جنگلی گردیده است. بهره‌برداری‌های غیراصولی در بیشتر مناطق سطح تاج پوشش جنگل و پارامترهای کمی و کیفی درختان را کاهش داده و اهمیت برنامه‌ احیاء و توسعه جنگل را در ناحیه رویشی زاگرس دوچندان نموده است. هدف از این پژوهش ارزیابی برنامه احیا و توسعه جنگل در استان کردستان؛ شناسایی مهمترین چالش‌ها و تدوین برنامه‌های علمی-عملی برای این برنامه است. مواد و روش‌ها: برای تشریح وضعیت کنونی (States) برنامه احیا و توسعه جنگل، آمار و عملکرد ده ساله استان کردستان در برنامه احیا و توسعه جنگل بررسی و ارزیابی شد، سپس عوامل فشار، نیروهای محرکه، عارضه و پاسخ‌های مدیریتی ارزیابی شدند. کاهش سطح جنگل‌ها ومراتع استان در یک دوره ده ساله، آمار عملکرد اداره کل منابع طبیعی وآبخیزداری استان کردستان در یک دوره ده سال (1399-1389) ارزیابی شدند. با پایش میدانی جنگلکارهای اجرا شده در سال بعد (سال دوم بعد کاشت) و سال پنجم بعد از کاشت، وضعیت استقرار جنگلکاری‌ها وبذر کاری‌های اجرا شده در چاله‌های با ابعاد مختلف (از 30 سانتیمتر تا یک متر مربع) بررسی شد. سپس با اطلاعات کسب شده یک چارچوب دپسیر برای برنامه احیا و توسعه جنگل در استان کردستان تدوین شد و در ادامه چارچوب دپسیر اختیار 25 نفر از کارشناس خبره حوزه جنگلداری و افراد باتجربه و دهیاران از جوامع محلی قرار داده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که پس از پنج سال کاشت نهال در سامانه‌های سطوح آبگیر و چاله‌های عمیق (با ابعاد 100 سانتیمتر) دارای استقرار بیشتر از 40 درصد بودند و استفاده از چاله‌های کاشت با ابعاد 70×70×70 سانتی‌متر و 100×100×100 سانتی‌متر و استفاده از سامانه‌های سطوح آبگیر سبب افزایش استقرار نهال‌ها شد. دیگر یافته‌ها نشان داد که در یک دوره ده‌ساله سطح جنگل‌ها و مراتع استان به میزان 2/32 و6/15 درصد کاهش‌یافته است. وضعیت کنونی بوم‌سازگان در برنامه احیا و توسعه نشان داد که در یک دوره ده‌ساله بیشترین سطح جنگل‌کاری‌های کل (تمامی موارد) در سال‌های 1395 و 1398 (به ترتیب با 2925 و 2555 هکتار) صورت گرفته است و جنگل‌کاری‌های با توسعه جنگل با نهال و غنی‌سازی جنگل با بذر به ترتیب 28 و 21 درصد از کل جنگل‌کاری‌های اجرا شده را پوشش دادند. تحلیل دپسیر نشان داد که مهم‌ترین عوامل پیشران و مؤثر در شکل‌گیری وضعیت موجود به ترتیب 1- پایین بودن سطح درآمد (فقر)، 2- افزایش ارزش ملک و عرصه‌های کشاورزی در چند سال اخیر، 3- نشان دادن مالکیت بر جنگل و مرتع، 4- نگرانی از آینده و حرص و طمع و 5- پایین بودن آگاهی جوامع محلی از اهمیت محیط‌زیست و جنگل بودند. در پاسخ به وضع موجود، در استان کردستان سالانه 700 هکتار زارعت چوب، 1200 هکتار جنگل‌کاری، اختصاص 25 درصد از اعتبارات آبخیزداری به فعالیت‌های بیولوژیکی و سهم بیش از 60 درصدی زراعت چوب در پویش یک میلیارد در استان کردستان را در قالب پاسخ‌های مدیریتی اجرا نموده است. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش، تقویت یگان حفاظت منابع طبیعی (در راستای حفاظت از منابع طبیعی و کاهش تخریب این منابع)، احیا و توسعه جنگلی اصولی و با استفاده از سامانه‌های سطوح آبگیر (کاشت نهال در چاله‌های عمیق (با ابعاد یک مترمربع) و کاشت بذر گونه‌های پیشران در پشته چاله) و تدوین برنامه نگهداری از جنگلکاری‌های انجام شده در یکدوره 2 تا 5 ساله بعد از کاشت (برنامه پایش و آبیاری در تابستان) برای استان کردستان و دیگر استان‌های زاگرس شمالی پیشنهاد می‌شوند. از طرفی عمده پاسخ‌های مدیریتی به وضعیت موجود بوده و برای اثربخشی بیشتر اقدامات و برنامه‌های اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان، توصیه که به حذف یا مدیریت نیروهای پیشران توجه بیشتر شود.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7784_bbf18f30e8ca4ca0624ffbe151397fa6.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Effect of site origin on the growth of Populus euphratica Oliv. trees using cluster and regression analyses اثر منشأ رویشگاهی بر رشد درختان پده با بهره‌گیری از تحلیل‌های خوشه‌بندی و رگرسیون 69 96 7785 10.22069/jwfst.2026.24731.2164 FA فاطمه احمدلو استادیار ، پژوهش، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران محسن کلاگری دانشیار ، پژوهش، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2026 05 24 Background and objectives: The objective of the present study is to investigate the effect of site origin on the growth traits of P. euphratica trees using cluster and regression analyses in order to clarify differences in site performance and to identify more suitable sites for cutting collection and seedling production for use in afforestation programs and the restoration of natural stands. Materials and methods: During the leaf-fall season, one-year-old branches were collected from natural bases of selected P. euphratica trees in sites of Markazi Province, and cuttings were prepared from these branches. All collected cuttings were planted in the nursery of the Markazi Natural Resources and Watershed Administration, where one-year-old seedlings were produced. After seedling production in the nursery and land preparation in February 2021, the one-year-old seedlings originating from the 10 studied sites were planted in the Arak nursery field. The experiment was conducted using a randomized complete block design (RCBD) with three replications (blocks), and nine seedlings from each site were planted in each replication. At the end of the third year after planting, DBH and total tree height were measured and recorded, and the standing tree volume was calculated. After calculating tree volume and considering the survival rate, volume per treatment was estimated based on planting spacing and converted to m3 ha-1. Data on quantitative growth traits were analyzed using two-way analysis of variance (Two-Way ANOVA), considering the main effects of site and block as well as their interaction. Furthermore, in order to examine the pattern of similarity and differences among sites, hierarchical cluster analysis (Cluster Analysis) was performed based on the data obtained from the combination of site and block (as replications) using JMP software and Ward’s method. In addition, descriptive statistical indices of growth traits, including mean, standard deviation, standard error, and coefficient of variation, were calculated using the Distribution platform in JMP software. Moreover, to investigate the relationships among growth traits, regression analysis (Regression Analysis) was conducted in JMP software, considering tree volume as the dependent variable and diameter at breast height (DBH) and tree height as independent variables. Results: In the third year after planting of seedlings in the Shahid Rajaei nursery field in Arak, the highest values for DBH, height, and total volume were observed for the Bazarjan site in Tafresh in block 3. The total volume ranged from a minimum of 5.95 m³ ha-1 in block 3- Joftan site (Tafresh) to a maximum of 20.48 m³ ha-1 in block 3- Bazarjan site (Tafresh). Hierarchical cluster analysis of the growth traits of P. euphratica trees was performed using Ward’s method based on standardized data of DBH, height, and total volume. Cluster 1 comprised the Bazarjan site in Tafresh (blocks 1, 2, and 3), Mahallat (blocks 1 and 2), and Arjrud in Saveh (blocks 2 and 3). Cluster 5 included the Dezful site (block 1), Ghalatein in Saveh and Jelmajerd in Khomein (block 2), Gotvand (blocks 2 and 3), Isfahan (block 2), and Joftan in Tafresh and Kerman (block 3). Clusters 2, 3, and 4 showed intermediate growth performance. The results of multiple linear regression indicated that the regression model for estimating tree volume based on DBH and height was significant at the 0.05 level. The coefficient of determination (R2) was 0.956, indicating that approximately 96% of the variance in tree volume was jointly explained by DBH and height. Based on the estimated coefficients, the multiple regression equation for estimating tree volume was derived as: V=−20.016+4.605×D+2.328×H. Conclusion: The results of this study showed that the site origin of cuttings has a significant effect on the growth traits of P. euphratica trees. سابقه و هدف: هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر منشأ رویشگاهی بر صفات رشدی درختان پده با استفاده از تحلیل‌های خوشه‌بندی و رگرسیون است تا ضمن تبیین تفاوت عملکرد رویشگاه‌ها، رویشگاه‌های مناسب‌تر برای قلمه‌گیری و تولید نهال برای استفاده در برنامه‌های جنگل‌کاری و احیای رویشگاه‌های طبیعی شناسایی شوند. مواد و روش‌ها: در فصل خزان، شاخه‌های یک‌ساله از پایه‌های طبیعی درختان منتخب پده در رویشگاه‌های استان مرکزی برداشت شد و از آن‌ها قلمه تهیه گردید. تمامی قلمه‌های جمع‌آوری شده در خزانه نهالستان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی کشت شدند و سپس نهال‌های یک‌ساله تولید شد. پس از تولید نهال در خزانه و آماده‌سازی زمین در بهمن‌ماه 1400، نهال‌های یک‌ساله حاصل از 10 رویشگاه مورد مطالعه در عرصه نهالستان اراک کشت شدند. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد و از هر رویشگاه 9 نهال در هر تکرار کاشته شد. در پایان سال سوم کاشت نهال، مشخصه‌های قطر در ارتفاع برابرسینه و ارتفاع کل درختان اندازه‌گیری و ثبت شدند و حجم درخت سرپا تولیدی محاسبه شد. پس از محاسبه حجم درختان و با احتساب درصد زنده‌مانی، حجم در سطح تیمار با توجه به فاصله کاشت محاسبه و به واحد مترمکعب در هکتار تبدیل شد. تجزیه و تحلیل داده‌های کمی رشد با استفاده از تحلیل واریانس دو طرفه (Two-Way ANOVA) و با در نظر گرفتن اثرات اصلی رویشگاه و بلوک و اثر متقابل آن‌ها انجام شد. همچنین به منظور بررسی الگوی شباهت و تفاوت بین رویشگاه‌ها، تجزیه خوشه‌ای سلسله‌مراتبی (Cluster Analysis) بر اساس داده‌های حاصل از ترکیب رویشگاه و بلوک (به‌عنوان تکرارها) با استفاده از نرم‌افزار JMP و روش Ward انجام شد. علاوه بر این، برای محاسبه شاخص‌های آمار توصیفی صفات رویشی شامل میانگین، انحراف معیار، خطای معیار و ضریب تغییرات از پلتفرم Distribution در نرم‌افزار JMP استفاده شد. همچنین به منظور بررسی روابط بین صفات رویشی، تحلیل رگرسیون (Regression Analysis) با در نظر گرفتن حجم درخت به‌عنوان متغیر وابسته و قطر برابر سینه و ارتفاع به‌عنوان متغیرهای مستقل در نرم‌افزار JMP انجام شد. یافته‌ها: در سال سوم کاشت نهال‌ها در عرصه نهالستان شهید رجایی اراک، بیشترین قطر برابر سینه، ارتفاع و حجم کل در رویشگاه بازرجان تفرش در بلوک سوم وجود داشت به طوری که حجم کل از حداقل 95/5 مترمکعب در هکتار در بلوک سوم – رویشگاه جفتان تفرش تا حداکثر 48/20 مترمکعب در هکتار در بلوک سوم – رویشگاه بازرجان تفرش متغیر بود. تحلیل خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی صفات رشدی درختان پده با استفاده از روش Ward، بر اساس داده‌های استانداردشده صفات قطر برابر سینه، ارتفاع و حجم کل انجام شد. خوشه 1 شامل رویشگاه بازرجان تفرش بلوک‌های 1، 2 و 3، محلات بلوک‌های 1 و 2 و ارجرود ساوه بلوک‌های 2 و 3 و خوشه 5 شامل رویشگاه دزفول بلوک 1، قلعتین ساوه و جلماجرد خمین در بلوک 2، گتوند بلوک‌های 2 و 3، اصفهان بلوک 2، جفتان تفرش و کرمان بلوک 3 است. خوشه‌های ۲، ۳ و ۴ نیز از نظر صفات رشدی در وضعیت میانی قرار گرفتند. نتایج رگرسیون خطی چندگانه نشان می‌دهد که مدل رگرسیونی برآورد حجم درخت بر اساس قطر برابر سینه و ارتفاع در سطح 05/0 معنی‌دار بود. مقدار ضریب تعیین (R²) برابر با 956/0 است که نشان می‌دهد 96 درصد از واریانس متغیر حجم درخت توسط متغیرهای قطر برابر سینه و ارتفاع به‌طور همزمان تبیین می‌شود. بر اساس ضرایب به‌دست‌آمده، معادله رگرسیون چندگانه برای برآورد حجم درخت به صورت V=-20.016+4.605×D+2.328×H به‌دست آمد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که منشأ رویشگاهی قلمه‌ها بر صفات رشدی درختان پده تأثیر قابل توجهی دارد و برخی رویشگاه‌ها، از جمله بازرجان تفرش، محلات و ارجرود ساوه، در شرایط نهالستان شهید رجایی اراک عملکرد رشدی مطلوب‌تری نسبت به سایر رویشگاه‌ها نشان دادند.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7785_9b4b2f2e5be77f177f5302a2b88dbdb8.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Influence of Silver Nanoparticle Synthesis Route on the Antibacterial Performance and Optical and Mechanical Properties of Paper اثر مسیر سنتز نانوذرات نقره بر عملکرد ضدباکتریایی و ویژگی‌های نوری و مکانیکی کاغذ 98 122 7828 10.22069/jwfst.2026.24743.2166 FA سیده مطهره محسنی شکتائی دانشجوی دکتری صنایع سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران سید مجید ذبیح زاده دانشیار، گروه چوب و فرآورده‌های سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران مریم قربانی کوکنده استاد،گروه چوب و فرآورده‌های سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران 0000-0001-9991-925X پوریا بی پروا دانشیار، گروه علوم پایه، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2026 05 30 Abstract Background and Objective: This study aimed to compare two chemical reducing agents for the synthesis of silver nanoparticles, namely reduction with sodium borohydride (Ag/NaBH₄) and trisodium citrate (Ag/TSC), and to evaluate their effects on nanoparticle morphology, antibacterial performance, and the optical and mechanical properties of paper. The main focus was to elucidate the role of the reducing agent in controlling particle size, colloidal stability, nanoparticle deposition pattern on fiber surfaces, and the final performance of the modified paper. Materials and Methods: Silver nanoparticles were synthesized from silver nitrate precursor by chemical reduction using trisodium citrate and sodium borohydride as reducing agents. In the Ag/TSC route, the silver nitrate solution was heated to boiling, followed by dropwise addition of trisodium citrate solution. In the Ag/NaBH₄ route, sodium borohydride solution was reacted with silver nitrate solution after cooling in an ice bath, and the resulting solution was freeze-dried and redispersed in distilled water to obtain a final concentration of 90 ppm. Handsheets with a basis weight of 60 g/m² were prepared and surface-modified by immersion in silver nanoparticle solutions for 10 s, followed by drying at ambient temperature. The antibacterial activity of the samples was evaluated using the inhibition-zone method against Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, and Staphylococcus epidermidis. Nanoparticle formation was examined by ultraviolet–visible spectroscopy (UV–Vis), and nanoparticle morphology and deposition on fiber surfaces were studied using field-emission scanning electron microscopy (FESEM). Optical properties, including brightness and opacity, and mechanical properties, including tensile strength and tear strength, were measured. Data were analyzed using one-way analysis of variance. Results: UV–Vis spectroscopy showed that both nanoparticle systems exhibited a distinct surface plasmon resonance band near 400 nm, confirming successful formation of silver nanoparticles. FESEM images revealed that the average particle sizes of the Ag/NaBH₄ and Ag/TSC systems were approximately 20 and 22 nm, respectively. Despite the close particle sizes, Ag/TSC showed a more uniform surface distribution, whereas Ag/NaBH₄ exhibited more localized aggregation. Antibacterial tests of both nanoparticle solutions and modified papers demonstrated that both systems had notable inhibitory effects against the tested bacteria; however, Ag/NaBH₄ generally produced larger inhibition zones. After nanoparticle immobilization on the paper surface, antibacterial activity was maintained, while the control paper showed no considerable inhibitory effect. The effects of treatment type, bacterial strain, and their interaction were significant at the 1% probability level. The highest sensitivity was observed for S. epidermidis, whereas P. aeruginosa showed the lowest sensitivity. Modification of paper with silver nanoparticles significantly affected the optical and strength properties at the 99% confidence level. Both treatments increased opacity and reduced brightness, with a more pronounced brightness reduction in the Ag/TSC-treated paper. The tensile index decreased in both treatments, particularly in Ag/TSC, whereas tear index showed no significant difference compared with the control. Conclusion: Both chemical synthesis routes were capable of producing silver nanoparticles effective for antibacterial modification of paper. However, the Ag/NaBH₄ system showed stronger inhibitory performance, particularly against Gram-positive bacteria, which may be associated with its slightly smaller particle size and greater bioavailability of active silver species. In contrast, Ag/TSC exhibited a stronger plasmonic response and a more uniform surface distribution, but caused greater reductions in paper brightness and tensile strength. Therefore, selection of an appropriate synthesis route for producing silver nanoparticle-based antibacterial papers should be based on a balance among antibacterial activity, nanoparticle distribution uniformity, and preservation of the optical and mechanical properties of paper. چکیده سابقه و هدف: این پژوهش با هدف مقایسه دو عامل کاهنده شیمیایی برای سنتز نانوذرات نقره، شامل کاهش با سدیم بوروهیدرید (Ag/NaBH₄) و تری‌سدیم سیترات (Ag/TSC) و ارزیابی اثر آن‌ها بر ریخت‌شناسی نانوذرات، عملکرد ضدباکتریایی و ویژگی‌های نوری و مکانیکی کاغذ انجام شد. تمرکز اصلی مطالعه بر تبیین نقش عامل کاهنده در کنترل اندازه ذرات، پایداری کلوئیدی، الگوی استقرار نانوذرات بر سطح الیاف و عملکرد نهایی کاغذ اصلاح‌شده بود. مواد و روش‌ها: نانوذرات نقره از پیش‌ماده نیترات نقره و به روش کاهش شیمیایی، با استفاده از دو عامل کاهنده تری‌سدیم سیترات و سدیم بوروهیدرید سنتز شدند. در مسیرAg/TSC، محلول نیترات نقره تا دمای جوش حرارت داده شد و محلول تری‌سدیم سیترات به‌صورت قطره‌ای به آن افزوده گردید. در مسیرAg/NaBH₄، محلول سدیم بوروهیدرید پس از نگهداری در حمام یخ، با محلول نیترات نقره واکنش داده شد و محلول حاصل برای دستیابی به غلظت ppm 90، تحت خشک‌کردن انجمادی و بازپراکنش با آب مقطر قرار گرفت. کاغذهای دست‌ساز با جرم‌پایهg/m2 60 تهیه شدند و برای اصلاح سطحی، 10 ثانیه در محلول‌های نانوذرات نقره غوطه‌ور و سپس در دمای محیط خشک شدند. فعالیت ضدباکتریایی نمونه‌ها با روش اندازه‌گیری قطر هاله عدم رشد در برابر Escherichia coli، Pseudomonas aeruginosa، Staphylococcus aureus و Staphylococcus epidermidis ارزیابی شد. تشکیل نانوذرات با طیف‌سنجی فرابنفش– مرئی (UV-Vis) بررسی گردید و ریخت‌شناسی و استقرار نانوذرات بر سطح الیاف با میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدانی (FESEM) مطالعه شد. ویژگی‌های نوری شامل روشنی و ماتی و ویژگی‌های مکانیکی شامل مقاومت کششی و مقاومت در برابر پاره‌شدن اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با آنالیز واریانس یک‌طرفه تجزیه و تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج طیف‌سنجی UV-Vis نشان داد که هر دو سامانه دارای باند تشدید پلاسمون سطحی مشخص در ناحیه نزدیک به 400 نانومتر بودند که تشکیل موفق نانوذرات نقره را تأیید می‌کند. تصاویر FESEM نشان داد که میانگین اندازه نانوذرات در سامانه‌های Ag/NaBH₄ و Ag/TSC به‌ترتیب حدود 20 و 22 نانومتر بود. با وجود نزدیکی اندازه ذرات، سامانه Ag/TSC پراکنش سطحی یکنواخت‌تری نشان داد، در حالی‌که در سامانه Ag/NaBH₄ تجمعات موضعی بیشتری مشاهده شد. نتایج آزمون ضدباکتریایی محلول‌ها و کاغذهای اصلاح‌شده نشان داد که هر دو سامانه در برابر باکتری‌های مورد بررسی اثر مهاری قابل‌توجهی داشتند؛ با این حال، سامانه Ag/NaBH₄ در بیشتر موارد هاله عدم رشد بزرگ‌تری ایجاد کرد. پس از تثبیت نانوذرات بر سطح کاغذ، فعالیت ضدباکتریایی حفظ شد، در حالی‌که نمونه شاهد اثر مهاری قابل‌توجهی نداشت. اثر نوع تیمار، نوع باکتری و برهم‌کنش آن‌ها در سطح احتمال 1 درصد معنی‌دار بود؛ بیشترین حساسیت درS. epidermidis و کمترین حساسیت در P. aeruginosa مشاهده شد. اصلاح کاغذ با نانوذرات نقره بر ویژگی‌های نوری و مقاومتی نمونه‌ها در سطح اطمینان 99 درصد اثر معنی‌دار داشت. هر دو تیمار موجب افزایش ماتی و کاهش روشنی شدند و افت روشنی در Ag/TSC شدیدتر بود. شاخص مقاومت کششی در هر دو تیمار کاهش یافت و این افت در Ag/TSC بارزتر بود، در حالی که مقاومت در برابر پاره‌شدن تغییر معنی‌داری نسبت به شاهد نشان نداد. نتیجه‌گیری: هر دو مسیر سنتز شیمیایی قادر به تولید نانوذرات نقره مؤثر برای اصلاح ضدباکتریایی کاغذ هستند. با این حال، سامانه Ag/NaBH₄، به‌ویژه در برابر باکتری‌های گرم‌مثبت، عملکرد مهاری قوی‌تری نشان داد که می‌تواند با اندازه اندکی کوچک‌تر نانوذرات و دسترسی زیستی بیشتر گونه‌های فعال نقره مرتبط باشد. در مقابل، سامانه Ag/TSC با پاسخ پلاسمونی شدیدتر و توزیع سطحی یکنواخت‌تر همراه بود، اما کاهش بیشتری در روشنی و مقاومت کششی کاغذ ایجاد کرد. بنابراین، انتخاب مسیر سنتز مناسب برای تولید کاغذهای ضدباکتری مبتنی بر نانوذرات نقره باید بر اساس موازنه میان فعالیت ضدباکتریایی، یکنواختی پراکنش و حفظ ویژگی‌های نوری و مکانیکی انجام گیرد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7828_ed06288de78616679a153e29adb0e427.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Modifying the Structure of Lignin with the Purpose of Increasing its Use in Phenol-Formaldehyde Adhesives اصلاح ساختار لیگنین با هدف افزایش میزان استفاده از آن در چسب فنول- فرمالدهید 123 142 7804 10.22069/jwfst.2026.24665.2160 FA حامد یونسی کردخیلی دانشیار، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران Journal Article 2026 04 30 Background and Objectives: One of the potential applications of lignin, due to its structural similarity to phenol, is in the production of phenol-formaldehyde (PF) wood adhesives. The main challenge in this area is lignin's lower chemical activity compared to phenol, which has made it impossible to use large quantities of lignin in preparing phenol-formaldehyde adhesives. In the previous researches, different methods have been used to modify the lignin structure, but none of these methods have enabled the use of large amounts of lignin in this adhesive. In the present study, a two-stage method was used to enhance lignin properties. At first lignin with deep eutectic solvents of the amino acid-based lysine type (lys-AADES) has been modified and then methylolation of AADES- modified lignin by the non-toxic aldehyde entitled glyoxal was employed. The modified lignin was substituted for phenol in phenol-formaldehyde adhesive in large quantities and the properties of them was measured according to standard methods. .Materials and Methods: the chemical modification of lignin was carried out in two stages: first, the lignin network structure was separated with a lysine-based amino acid deep eutectic liquid (Lys-AADES) and then methylolation reaction was performed by reaction of lignin with a non-toxic aldehyde entitled glyoxal. The thermal and structural properties of lignin were measured before and after chemical modification. Then, the 70, 80, and 90% modified lignin as substitute of phenol was used in phenol-formaldehyde adhesives to prepare lignin-phenol-formaldehyde (LPF) resin, and the resulting adhesive was used to make plywood. Finally, the various properties of the prepared adhesive together with the physical and mechanical properties of the produced plywood were investigated according to standard methods. Results: The results of FTIR analysis confirmed the excellent cleavages of the ether bonds in lignin network and the introduction of the amino group (NH2) into the lignin structure by AADES treatment. Also the introduction of reactive methylol groups (CH2OH) to lignin structure after the methylolation process has been confirmed by FTIR analysis. The results of differential scanning calorimetry (DSC) analysis also showed that the glass transition temperature (Tg) of virgin lignin decreased from 91°C to 79°C after AADES treatment, and then it more decreased to 71°C after glyoxalation.The physicochemical properties of the prepared adhesive showed that LPF adhesives containing modified lignin had faster gelation time and higher viscosity compared to those adhesives containing virgin lignin. Also the plywood containing LPF adhesive with modified lignin showed greater shear strength (dry and wet), higher dimensional stability, and lower formaldehyde emission compared to LPF adhesive containing virgin lignin. Conclusion: It should be noted that, based on the results of this research, modifying of lignin with lysine-based amino acid deep eutectic solvent and then glyoxalation of it has enabled the use large quantities of lignin in the structure of PF adhesives. The properties of the produced LPF adhesive and the plywood produced from it are comparable to those of conventional PF adhesives. The results of this research can help open new windows for developing the application of lignin in the adhesive and wood industries. سابقه و هدف: یکی از کاربردهای بالقوه لیگنین به علت دارا بودن شباهت ساختاری با فنول در تهیه چسب فنول- فرمالدهید می باشد. مشکل اصلی موجود در این زمینه، فعالیت شیمیایی کمتر لیگنین در مقایسه با فنول می‌باشد که استفاده از مقادیر زیاد لیگنین در تهیه چسب فنول فرمالدهید را غیرممکن ساخته است. در پژوهش های گذشته از روش‌های مختلفی به منظور اصلاح لیگنین استفاده شده که هیچکدام از این روش‌ها نتوانستند استفاده از لیگنین در مقادیر زیاد در این چسب را ممکن سازند. در تحقیق حاضر به منظور ارتقای خواص لیگنین از یک روش دو مرحله‌ای استفاده گردید؛ بدین ترتیب که بعد از اصلاح لیگنین با مایعات یونی عمیق از نوع آمینواسید بر پایه لیزین از فرآیند متیلول‌دار لیگنین با آلدهید غیرسمی‌گلی‌اکسال استفاده شد. لیگنین اصلاح شده در مقادیر زیاد جایگزین فنول در چسب فنول- فرمالدهید گردید و خواص چسب تهیه شده مطابق روش های استاندارد اندازه گیری شد. مواد و روش‌ها: اصلاح شیمیایی لیگنین در دو مرحله صورت پذیرفت: در ابتدا ساختار شبکه‌ای لیگنین با مایع یوتکتیک عمیق از نوع آمینواسید بر پایه لیزین (Lys-AADES) جداسازی شد و سپس در واکنش با آلدهید غیرسمی به‌نام گلی‌اکسال، متیلول‌دار گردید. خواص حرارتی و ساختاری لیگنین قبل و بعد از انجام اصلاحات شیمیایی اندازه گیری شد. سپس لیگنین اصلاح شده به میزان 70، 80 و 90 درصد وزنی فنول در چسب فنول- فرمالدهید مورد استفاده قرار گرفته و چسب تهیه شده برای ساخت تخته سه‌لایه بکار رفت. در انتها خواص مختلف چسب تهیه شده به همراه خواص فیزیکی و مکانیکی تخته‌لایه‌های تولیدی مطابق روش‌های استاندارد مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج آنالیز FTIR تفکیک شبکه ساختاری لیگنین و ورود گروه آمینی (NH2) به ساختار لیگنین در اثر تیمار با مایع یوتکتیک عمیق و ورود گروه‌های واکنش‌پذیر متیلول (CH2OH) پس از فرآیند متیلولاسیون را تایید نمود. نتایج آنالیز گرماسنج روبشی تفاضلی (DSC) نیز نشان داد که دمای انتقال شیشه‌ای (Tg) لیگنین بکر در ابتدا پس از تیمار با AADES از 91 درجه سانتی‌گراد به 79 درجه سانتی‌گراد کاهش یافته و سپس با گلی‌اکساله‌نمودن لیگنین تیمار شده و ورود گروه متیلول به ساختار آن به 71 درجه سانتیگراد کاهش می-یابد. خواص فیزیکی- شیمیایی چسب تهیه شده نشان داد که چسب‌های لیگنین- فنول- فرمالدهید (LPF) حاوی لیگنین اصلاح‌شده دارای زمان ژله‌ای شدن سریعتر و ویسکوزیته بیشتری در مقایسه با چسب‌های حاوی لیگنین بکر بودند. بر اساس یافته‌های این پژوهش، تخته-لایه‌های حاوی چسب LPF با لیگنین اصلاح‌شده مقاومت برشی (خشک و مرطوب) و ثبات ابعادی بیشتر و انتشار فرمالدهید کمتری را در مقایسه با چسب LPF حاوی لیگنین بکر نشان دادند. نتیجه گیری: لازم به ذکر است که بر اساس نتایج این تحقیق، اصلاح لیگنین با مایع یوتکتیک عمیق از نوع آمینواسید بر پایه لیزین و سپس گلی‌اکساله‌کردن آن امکان استفاده از لیگنین در مقادیر زیاد (تا 90% وزنی فنول مورد استفاده) در ساختار چسب فنول- فرمالدهید را فراهم ‌آورده؛ بطوریکه ویژگی‌های چسب LPF تولیدی و تخته‌لایه تولید شده از آن مشایه با چسب رایج فنول- فرمالدهید می‌باشد. نتایج این پژوهش می‌تواند به گشودن پنجره‌های جدیدی برای توسعه کاربرد لیگنین ‌در صنایع چسب و چوب کمک شایانی نماید.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7804_6e03e986a691db33e42a1b825f726c4f.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 2 2026 06 22 Production and Evaluation of Redispersible Oven-Dried Cellulose Nanofibers تولید وارزیابی خواص نانوالیاف سلولز خشک شده توسط آون با قابلیت پراکنش مجدد درآب 143 161 7803 10.22069/jwfst.2026.24652.2157 FA سید رضا حسینی مطلق دانشجوی دکتری صنایع سلولزی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران. آرمین جمالی دانش‌آموخته دکتری تکنولوژی و مهندسی چوب، ،دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. تقی طبرسا استاد،گروه تکنولوژی و مهندسی چوب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. حسین یوسفی دانشیار، گروه تکنولوژی و مهندسی چوب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران Journal Article 2026 04 21 Abstract Background and objectives: Cellulose nanofibers (CNF) possess remarkable properties, including high mechanical strength, a vast specific surface area, and inherent characteristics of being bio-based, biocompatible, and biodegradable. These attributes position CNF as a material with significant potential for widespread application across diverse industries. These sectors span from construction, automotive, and electronics to air, water, and gas filtration, paper and packaging, textiles, sporting goods, medicine and biomedical engineering, the food industry, paints and coatings, aerospace, and beyond. However, existing production methods for this valuable nanomaterial have traditionally been wet-based. This results in the initial nanomaterial being produced and supplied with a very high water content, often as much as 98%. The conventional supply of CNF as a low-concentration aqueous suspension or gel presents considerable logistical challenges. These include significantly high transportation and storage costs, as well as the inherent risk of microbial degradation during storage. Consequently, drying emerges as an ideal solution to overcome these practical hurdles. Nevertheless, conventional and typical thermal drying processes often lead to an irreversible phenomenon known as hornification. This process involves the formation of permanent hydrogen bonds between the cellulose nanofibers, resulting in a loss of their redispersibility in water. To address and overcome this critical limitation, this research was undertaken with the specific aim of developing a dry, redispersible form of nanocellulose through the strategic addition of carboxymethyl cellulose (CMC). Materials and Methods: The materials used in this research included cellulose nanofiber gel supplied by NanoNovin Polymer (knowledge-based company, Iran) and carboxymethyl cellulose (CMC) obtained from Dr. Mojalli Co. The CNF suspension or gel was mixed with varying amounts of CMC (1%, 2%, 3%, 5%, 10%, and 15%), and the mixtures were dried in a conventional oven at 70 °C. The redispersibility of the dried CNF powders in water and the physicochemical properties of the reconstituted gels were evaluated and compared with those of the never-dried CNF (control sample) through rheological measurements, FTIR spectroscopy, XRD analysis, FE-SEM imaging, and tensile testing. Results: The results demonstrated that the presence of CMC effectively prevented irreversible hornification and enabled complete redispersion of CNFs in water. The sample containing 2% CMC (CNF2%) was identified as the optimal formulation, as its viscosity and tensile strength showed no statistically significant difference from the control sample, while FE-SEM images confirmed a uniform distribution with minimal fiber aggregation. FTIR and XRD analyses further indicated no undesirable chemical modifications or degradation of cellulose crystallinity. This research presents a practical, cost-effective, and scalable approach for producing dry cellulose nanofibers, offering a promising route to mitigate logistical challenges and facilitate the industrial utilization of this valuable nanomaterial. Keywords: Cellulose nanofibers (CNF); Carboxymethyl cellulose (CMC); Thermal drying; Redispersion چکیده: سابقه و هدف: نانوالیاف سلولز (CNF) به دلیل خواص منحصربه‌فردی چون استحکام مکانیکی بالا، سطح ویژه وسیع، زیست پایه بودن، زیست سازگار بودن و زیست تخریب پذیر بودن، پتانسیل بالایی برای کاربرد در صنایع مختلفی همچون ساختمان، خودرو سازی، الکترونیک، فیلتراسیون هوا، آب و گاز، کاغذ و بسته بندی، نساجی، لوازم ورزشی، پزشکی و مهندسی پزشکی، صنایع غذایی، رنگ و پوشش، هوا و فضا و سایر موارد دارند. از طرفی می‌دانیم که روش‌های تولید معرفی شده برای این نانوماده با ارزش تا کنون، تر بوده لذا نانوماده اولیه همراه با آب زیاد (عمدتا 98 درصد) تولید و عرضه می‌شود. از طرفی، عرضه متداول این ماده به‌صورت سوسپانسیون یا ژل آبی با غلظت پایین، چالش‌های عمده‌ای از جمله هزینه‌های حمل‌ونقل و ذخیره‌سازی بالا و خطر فساد میکروبی را به همراه دارد. بنابراین خشک‌کردن راه‌حلی ایده‌آل برای غلبه بر این چالش‌هاست، اما فرآیند خشک‌کردن حرارتی و معمولی معمولاً منجر به پدیده دلمگی یا تشکیل پیوندهای هیدروژنی برگشت‌ناپذیر بین نانوالیاف و از دست‌دادن قابلیت پراکنش مجدد آن‌ها در آب می‌شود. این پژوهش با هدف غلبه بر این مانع، به تولید نانوسلولز خشک با قابلیت پراکنش مجدد در آب با استفاده از افزودنی کربوکسی‌متیل‌سلولز (CMC) انجام شد. مواد و روشها: مواد مورد استفاده در این پژوهش ژل نانوالیاف سلولز تهیه شده از شرکت دانش بنیان نانونوین پلیمر و کربوکسی متیل سلولز تهیه شده از شرکت دکتر مجللی می‌باشد. جهت ساخت نمونه‌ها، سوسپانسیون یا ژل نانوالیاف سلولز با مقادیر مختلف (CMC) (۱، ۲، ۳، ۵، ۱۰ و ۱۵ درصد) مخلوط و توسط آون معمولی (دمای ۷۰ درجه سانتی‌گراد) خشک شدند. سپس قابلیت بازپراکنش نانوالیاف سلولز خشک شده در آب و خواص فیزیکوشیمیایی ژل حاصل، با استفاده از آزمون‌های رئولوژی، FTIR، XRD، FE-SEM و کشش مورد ارزیابی و با نمونه شاهد (CNF هرگز خشک‌نشده) مقایسه شد. نتایج: نتایج نشان داد که حضور CMC به‌طور مؤثری از دلمگی برگشت ناپذیر جلوگیری کرده و پراکنش مجدد کامل را ممکن می‌سازد. نمونه حاوی ۲ درصد CMC (CNF2%) به عنوان نمونه بهینه شناسایی شد، چرا که خواص ویسکوزیته و مقاومت کششی آن اختلاف آماری معنی‌داری با نمونه شاهد نداشت و تصاویر FE-SEM توزیع یکنواخت و عدم تجمع شدید نانوالیاف را تأیید کرد. آنالیزهای FTIR و XRD نیز تغییر شیمیایی نامطلوب یا تخریب ساختار کریستالی سلولز را نشان ندادند. این پژوهش راهکاری عملی، مقرون‌به‌صرفه و مقیاس‌پذیر برای تولید نانوسلولز خشک ارائه می‌دهد که می‌تواند موانع لجستیکی و صنعتی‌سازی این نانوماده ارزشمند را مرتفع سازد. کلیدواژه: نانوالیاف سلولز(CNF) ،کربوکسی متیل سلولز (CMC)،خشک‌کردن حرارتی، پراکنش مجدد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7803_4e1823220dd66180a193ea95b13cd92e.pdf