دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Analysis and identification of strategic management of forest roads in northern watersheds using SWOT-AHP approaches تحلیل و شناسایی مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی حوزه‌های آبخیز شمال با استفاده از رویکردهای SWOT-AHP 1 18 7751 10.22069/jwfst.2026.24416.2141 FA یاسر اسدی اسبوکلائی دانشجوی کارشناسی‌ارشد عمران و بهره‌برداری جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0002-8755-4369 آیدین پارساخو دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0002-8755-4369 محمدهادی معیری استاد ، گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0001-8888-0134 Journal Article 2025 12 21 Introduction and Objective: In recent years, the cessation of forestry projects and the resulting management vacuum have caused the deterioration of forest roads, and this issue has increasingly attracted the attention of experts to adopt an optimal approach to prevent the aggravation of damages caused by the implementation of the Forest Rest Law on the forest road network as a national capital and vital forest infrastructure. This study aimed to prioritize strategies by assessing strengths, weaknesses, opportunities, and threats in terms of forest road management. Materials and Methods: In the present study, first, a suitable set of strengths, weaknesses, opportunities, and threats of forest road network management from an economic, technical, and social perspective was identified using library research, past studies, and the opinions of specialists and experts. To create a strategy in forest road management, first, factors attributed to strengths, weaknesses, opportunities, and threats and a number of strategic criteria were developed for ranking using expert opinions and questionnaire completion. These questionnaires were completed by a total of twenty people, including academics and forest engineers with experience in forest road management. Since SWOT analysis is a qualitative analysis and decision-making method for quantifying the factors used and modeling, strategic criteria were processed using the Buckley and Chang approaches, both of which are widely used in the fuzzy analytic hierarchy process (AHP). Strategic criteria, along with the sub-factors prepared for SWOT analysis, were modeled by performing pairwise comparisons and quantifying them with AHP. Findings: Based on the results obtained, the weights of strengths, weaknesses, opportunities, and threats for the strategic management of forest roads in the north of the country were 3.43, 1.28, 3.78, and 1.13, respectively. The restoration of forest road functions in the vast areas of northern forests is the most important strength, the high costs of restoring the forest road network and the lack of financial resources are the most important weakness, the continuous presence and timely protection of the forest against disasters and violations are the most important opportunity, and the risks of incorrect planning, excessive cost, and waste of capital are the most important threats created by the strategic management of northern forest roads. The best strategy for the strategic management of northern forest roads, according to experts, is to maintain part of the network, develop off-road tourist and monitoring routes, and protect and operate the road independently (drones, helicopters, and telecommunication systems). In this study, the weight of external factors (2.46) was greater than the weight of internal factors (2.36). The final scores on the four strategic situation axis of SWOT analysis are less than 2.5, so a defensive strategy should be adopted. The goal of this strategy is to reduce weaknesses and avoid threats. In fact, such organizations try to reduce their activities to maintain their survival. Conclusion: Based on the findings of the present study, creating access to the field is the most important strength and desired outcome of the strategic management of the northern forest road network of the country, which provides the opportunity for continuous presence and timely protection of the forest. Adopting a defensive strategy and addressing weaknesses by providing financial resources to restore part of the forest road network and implementing other approaches and eliminating threats such as incorrect planning, excessive costs and waste of capital can achieve the strategic management goals of the northern forest roads. In conclusion, it can be acknowledged that SWOT-AHP is a useful tool for rational decision-making by considering all the factors that affect it. مقدمه و هدف: در سال‌های اخیر توقف طرح‌های جنگلداری و خلاء مدیریتی حاصل باعث زوال جاده‌های جنگلی گردیده و این مسئله بیش از پیش توجه متخصصین را به اتخاذ رویکردی بهینه جهت جلوگیری از تشدید خسارات ناشی از اجرای قانون استراحت جنگل‌ها بر شبکه جاده‌های جنگلی به عنوان سرمایه ملی و زیرساخت حیاتی جنگل سوق داده است. این مطالعه با هدف اولویت‌بندی راهبرد‌‌ها از طریق ارزیابی نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها از نظر مدیریت جاده‌های جنگلی انجام شد. مواد و روش‌ها: در پژوهش حاضر، ابتدا مجموعه مناسبی از نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدید‌های مدیریت شبکه جاده‌های جنگلی از دیدگاه اقتصادی، فنی و اجتماعی با استفاده از تحقیقات کتابخانه‌ای، مطالعات گذشته و نظر متخصصین و کارشناسان شناسایی شد. برای ایجاد راهبرد در مدیریت راه‌های جنگلی، نخست عوامل منتسب به نقاط قوت، عوامل ضعف، عوامل منتسب به فرصت‌ها و عوامل تهدیدکننده و تعدادی معیار راهبردی به‌منظور رتبه‌بندی با استفاده از نظرات کارشناسان و تکمیل پرسشنامه تدوین شد. این پرسشنامه‌ها در مجموع توسط بیست نفر شامل دانشگاهیان و مهندسان جنگل با تجربه در مدیریت راه های جنگلی تکمیل شدند. از آنجایی که تحلیل SWOT یک روش تجزیه و تحلیل و تصمیم‌گیری کیفی است برای کمی کردن عوامل مورد استفاده و مدل‌سازی، معیارهای راهبردی با استفاده از رویکردهای باکلی و چانگ، که هر دو به‌طور گسترده در فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مورد استفاده قرار می‌گیرند، پردازش گردید. معیار‌های راهبردی به‌همراه عوامل فرعی که برای تجزیه و تحلیل SWOT تهیه می‌شود، با انجام مقایسه زوجی و کمی کردن آنها با AHP مدل شد. نتایج: براساس نتایج به‌دست آمده وزن نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدهای مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال کشور به ترتیب 43/3، 28/1، 78/3 و 13/1 می‌باشد. احیا کارکردهای جاده‌های جنگلی در عرصه‌های وسیع جنگل‌های شمال مهم‌ترین نقطه قوت، هزینه‌های بالای مرمت شبکه جاده‌های جنگلی و فقدان منابع مالی مهم‌ترین نقطه ضعف، حضور مداوم و حفاظت به موقع از جنگل در برابر بلایا و تخلفات مهم‌ترین فرصت و خطرات برنامه‌ریزی نادرست، هزینه گزاف و هدررفت سرمایه مهم‌ترین تهدیدی است که به‌واسطه مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال ایجاد می‌شود. بهترین راهبرد برای مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال کشور از نظر کارشناسان حفظ بخشی از شبکه، توسعه مسیرهای آفرود گردشگری و نظارتی و حفاظت و بهره‌برداری مستقل از جاده (پهپاد و بالگرد و سیستم‌های مخابراتی) است. در این پژوهش وزن عوامل خارجی (46/2) بیشتر از وزن عوامل داخلی (36/2) بود. نمرات نهایی بر روی محور وضعیت چهارگانه استراتژیک تحلیل SWOT کمتر از 5/2 است، لذا باید راهبرد تدافعی اتخاذ گردد. هدف از این راهبرد کم کردن نقاط ضعف و پرهیز از تهدیدات است. در واقع چنین سازمان‌هایی می‌کوشند برای حفظ بقای خود از فعالیت‌های خود بکاهند. نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های تحقیق حاضر ایجاد دسترسی به عرصه مهم‌ترین نقطه قوت و نتیجه مطلوب مدیریت راهبردی شبکه جاده‌های جنگلی شمال کشور است که فرصت حضور مداوم و حفاظت به موقع از جنگل را فراهم می‌سازد. اتخاذ استراتژی تدافعی و برطرف کردن نقاط ضعف با تأمین منابع مالی برای احیا بخشی از شبکه جاده‌های جنگلی و اجرای رویکردهای دیگر و حذف تهدیدهایی چون برنامه‌ریزی نادرست، هزینه گزاف و هدررفت سرمایه می‌توان به اهداف مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال دست یافت. در پایان می‌توان اذعان داشت که SWOT-AHP ابزاری سودمند برای تصمیم‌گیری‌های منطقی با در نظر گرفتن تمام عواملی که بر آن تأثیر می‌گذارند، است.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7751_a50020f6db1b6317fc5e77677ae261bb.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 The influence of elevation gradient and machine traffic intensity on recovery of soil biochemical and microbial indicators in 7-year-old skid trails اثر گرادیان ارتفاعی و شدت تردد بر بازیابی شاخص‌های بیوشیمیایی و میکروبی خاک در مسیرهای چوبکشی هفت‌ساله 19 49 7752 10.22069/jwfst.2026.24734.2165 FA توحید قاسمی دانشجوی دکتری جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. مقداد جورغلامی استاد، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران. Journal Article 2026 05 24 Background and Objectives: Hyrcanian beech forests, as sensitive mountain ecosystems, are vulnerable to disturbances caused by logging operations. The traffic of skidding machinery leads to soil compaction and alterations in its biochemical and microbial properties, which can persist for decades. Elevation above sea level, by influencing climatic conditions, vegetation, and pedogenic processes, plays a crucial role in modulating these effects and determining the trajectory and rate of soil recovery. Despite the importance of this issue, there is limited information on the interactive effect of elevation gradient and traffic intensity on the recovery of microbial indicators and nutrient cycling in the soil of skid trails. This study aimed to investigate the effect of elevation gradient (700 to 1500 m a.s.l.) and machinery traffic intensity (low, moderate, high) on the recovery of soil biochemical and microbial properties in 7-year-old skid trails within pure Oriental beech (Fagus orientalis) stands of the Hyrcanian forests. Materials and Methods: Soil sampling was conducted seven years after logging operations on skid trails and adjacent undisturbed areas across five elevation gradients (700, 900, 1100, 1300, and 1500 m) in the Kheyrud and Kojur forests. In each trail, three levels of traffic intensity (low, moderate, high) were distinguished based on distance from the landing. Soil samples were taken from a depth of 0-10 cm. Microbial biomass carbon (MBC), nitrogen (MBN), and phosphorus (MBP) were determined using the fumigation-extraction method. Ammonium (NH₄⁺) and nitrate (NO₃⁻) concentrations were measured colorimetrically, and the net rate of nitrogen mineralization was determined through incubation. Data were analyzed using Kolmogorov-Smirnov, Levene's, two-way ANOVA, and Tukey's HSD tests. Results: The interaction effect of elevation gradient and traffic intensity was statistically significant for all studied indicators (p<0.01). In control (undisturbed) areas, MBC showed a substantial increase of 246% with increasing elevation from 700 to 1500 m. In contrast, MBN (68%), MBP (57%), NH₄⁺ (60%), NO₃⁻ (76.3%), and N mineralization rate (65%) decreased significantly. At lower elevations (700-900 m), MBC and MBN exhibited complete recovery; however, NH₄⁺ concentrations remained significantly lower than the control under moderate and high traffic intensities (6.5-7% reduction). At 900 m elevation, NO₃⁻ levels in all traffic intensity treatments (low, moderate, high) showed persistent reductions of 7.3%, 11.1%, and 7.7%, respectively, indicating sustained disruption of the nitrification process. At mid-elevations (1100 and 1300 m), high traffic intensity led to lasting decreases in NO₃⁻ (9-19%), N mineralization (11.5-14.5%), and MBP (21-26%). At the highest elevation (1500 m), high traffic intensity resulted in a 25% reduction in MBP and a significant increase in microbial biomass C/N and C/P ratios, signifying profound disruption of the phosphorus cycle and exacerbated P limitation. Pearson correlation analysis revealed that the interaction effect of traffic and elevation exhibited a very strong negative correlation with MBC (r = -0.88) and NO₃⁻ (r = -0.93), and a very strong positive correlation with the microbial biomass C/N ratio (r = 0.95). Conclusion: Seven years after logging operations, none of the elevation zones or traffic intensity levels had fully recovered to pre-disturbance conditions. Mid-elevations (900-1300 m) are particularly vulnerable to high traffic intensity, with persistent disruptions in nitrogen and phosphorus cycles posing a threat to long-term soil fertility. Management of skidding operations must adopt an approach based on elevational sensitivity, with strict limitations on traffic intensity, especially in mid and high elevations, to prevent irreversible degradation of these valuable ecosystems. سابقه و هدف: جنگل‌های راش هیرکانی به‌عنوان اکوسیستم‌های کوهستانی حساس، در برابر اختلالات ناشی از عملیات بهره‌برداری آسیب‌پذیر هستند. تردد ماشین‌آلات چوبکشی باعث فشردگی خاک و تغییر در ویژگی‌های بیوشیمیایی و میکروبی آن می‌شود که می‌تواند برای دهه‌ها پایدار بماند. ارتفاع از سطح دریا با تأثیر بر شرایط اقلیمی، پوشش گیاهی و فرآیندهای خاک‌سازی، نقش مهمی در تعدیل این اثرات و تعیین مسیر و سرعت بازیابی خاک ایفا می‌کند. با وجود اهمیت این موضوع، اطّلاعات کمی درباره اثر متقابل گرادیان ارتفاعی و شدت تردد بر بازیابی شاخص‌های میکروبی و چرخه عناصر غذایی در خاک مسیرهای چوبکشی وجود دارد. این پژوهش با هدف بررسی اثر گرادیان ارتفاعی (۷۰۰ تا ۱۵۰۰ متر) و شدت تردد ماشین‌آلات (کم، متوسط و زیاد) بر بازیابی ویژگی‌های بیوشیمیایی و میکروبی خاک در مسیرهای چوبکشی هفت‌ساله در توده‌های راش خالص جنگل‌های هیرکانی انجام شد. مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری هفت سال پس از عملیات بهره‌برداری، در مسیرهای چوبکشی و مناطق دست‌نخورده مجاور در پنج گرادیان ارتفاعی (۷۰۰، ۹۰۰، ۱۱۰۰، ۱۳۰۰ و ۱۵۰۰ متر) در جنگل‌های خیرود و کجور انجام شد. در هر مسیر، سه سطح شدت تردد (کم، متوسط و زیاد) بر اساس فاصله از دپو تفکیک گردید. نمونه‌های خاک از عمق ۱۰-۰ سانتی‌متری برداشت شدند. زیست‌توده میکروبی کربن، نیتروژن و فسفر به روش تدخین-استخراج، غلظت آمونیوم و نیترات با روش‌های رنگ‌سنجی و نرخ خالص معدنی‌شدن نیتروژن طی انکوباسیون تعیین گردید. تجزیه وتحلیل داده‌ها با آزمون‌های کولموگروف-اسمیرنوف، لوین، تجزیه واریانس دوطرفه و توکی انجام شد. یافته‌ها: اثر متقابل گرادیان ارتفاعی و شدت تردد بر تمام شاخص‌های مورد بررسی معنی‌دار بود (۰۱/۰p > ). در مناطق شاهد، زیست‌توده میکروبی کربن با افزایش ارتفاع از ۷۰۰ به ۱۵۰۰ متر، افزایش چشمگیر ۲۴۶ درصدی نشان داد، در حالی که زیست‌توده میکروبی نیتروژن (۶۸ درصد)، زیست‌توده میکروبی فسفر (۵۷ درصد)، آمونیوم (۶۰ درصد)، نیترات (۳/۷۶ درصد) و معدنی‌شدن نیتروژن (۶۵ درصد) کاهش یافتند. در ارتفاعات پایین (۷۰۰-۹۰۰ متر)، زیست‌توده میکروبی کربن و نیتروژن بازیابی کامل نشان دادند، اما غلظت آمونیوم در تردد متوسط و زیاد با کاهش ۵/۶ تا ۷ درصدی نسبت به شاهد، همچنان پایدار ماند. در ارتفاع ۹۰۰ متر، نیترات در تمام سطوح تردد (کم، متوسط و زیاد) به ترتیب با کاهش ۳/۷، ۱/۱۱ و ۷/۷ درصدی، اختلال پایدار در فرآیند نیتریفیکاسیون را نشان داد. در ارتفاعات میانی (۱۱۰۰ و ۱۳۰۰ متر)، تردد زیاد باعث کاهش پایدار نیترات (۹-۱۹ درصد)، معدنی‌شدن نیتروژن (۵/۱۱-۵/۱۴ درصد) و زیست‌توده میکروبی فسفر (۲۱-۲۶ درصد) شد. در ارتفاع ۱۵۰۰ متر، تردد زیاد منجر به کاهش ۲۵ درصدی زیست‌توده میکروبی فسفر و افزایش معنی‌دار نسبت‌های C/N و C/P زیست‌توده میکروبی گردید که نشانه اختلال عمیق در چرخه فسفر و تشدید محدودیت این عنصر است. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد اثر متقابل تردد و ارتفاع با زیست‌توده میکروبی کربن (۸۸/۰-)، نیترات (۹۳/۰-) و نسبت C/N زیست‌توده میکروبی (۹۵/۰) به‌ترتیب همبستگی منفی و مثبت بسیار قوی دارد. نتیجه‌گیری: هفت سال پس از عملیات چوبکشی، هیچ‌یک از طبقات ارتفاعی و سطوح تردد به وضعیت اولیه بازنگشته‌اند. ارتفاعات میانی (۹۰۰-۱۳۰۰ متر) به‌ویژه در برابر تردد شدید آسیب‌پذیرترین مناطق هستند و اختلال پایدار در چرخه نیتروژن و فسفر در این ارتفاعات، حاصلخیزی بلندمدت خاک را تهدید می‌کند. مدیریت عملیات چوبکشی باید با رویکردی مبتنی بر حساسیت ارتفاعی و با محدودیت شدید تردد به‌ویژه در ارتفاعات میانی و بالا انجام شود تا از تخریب برگشت‌ناپذیر این اکوسیستم‌های ارزشمند جلوگیری گردد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7752_4fff575c6a2dd0bb41b1794ce9b710fb.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Radial Growth Assessment of Brant’s oak (Quercus brantii Lindl.) and Identification of Pointer Years ارزیابی رویش شعاعی بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) و تعیین سال‌های نمادین آن 51 69 7753 10.22069/jwfst.2026.24567.2150 FA فیروزه حاتمی پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران 0000-0003-4496-3389 یعقوب ایران‌منش دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کامبیز پورطهماسی استاد، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی پورهاشمی استاد پژوهش، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران عرفان معتمدی دانشجوی دکتری، گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2026 02 16 Background and Objectives: Radial growth of trees, recorded in the form of annual rings, is a key indicator for assessing forest dynamics and their responses to environmental and management conditions. Brant’s oak (Quercus brantii Lindl.), the dominant species of the Zagros forests, has experienced considerable growth changes due to human pressures and climatic stresses. However, comprehensive information on the mean radial growth across different sites and regional scales is limited. This study was conducted to estimate the mean radial growth and evaluate the growth patterns of this species in different forest stands of Chaharmahal and Bakhtiari Province, to improve understanding the growth dynamics and identification of pointer years. Materials and Methods: Sampling was carried out on trees older than middle-aged (almost 50years) in four selected habitats (Tang-e Zendan, Abzalo, Forest Park, and Ghale Madreseh) representing natural forest conditions in the region. From each tree, two perpendicular cores were extracted with increment borer. After preparation with progressively finer sandpaper to clearly distinguish annual rings, ring widths were measured using a LINTAB table. The accuracy of cross-dated time series (growth curves) was verified using TSAP software and the COFECHA program. Mean growth of any trees, sites and finally this area calculated. Given the greater concentration of growth fluctuations during the past two centuries, positive and negative pointer years were identified for each site and the entire region using the Cropper method. Results: The results showed that growth patterns were similar across all sites, with growth periods of 167 to 313 years. Trees in Tange Zendan and Forest Park exhibited the lowest and highest mean radial growth, with averages growth rate of 0.75 and 1.5 mm, respectively. In terms of age structure, Ghale Madreseh and Abzalo had the oldest and youngest trees, respectively. Analysis of the overall growth curve indicated that the minimum and maximum annual ring widths were 0.31 mm and 2.2 mm, respectively. Considering the greater number of samples after 1880, analysis of growth trends over the past two centuries revealed that maximum and minimum mean growth occurred in 1992 and 2018, reaching 1.85 mm and 0.48 mm, respectively. Pointer year analysis using the Cropper method showed a predominance of negative pointer years across all sites. Regionally synchronous years observed in more than three sites included nine positive years (1924, 1943, 1946, 1957, 1992, 2013, 2016, 2019, 2020) and seven negative years (1901, 1937, 1960, 1964, 1984, 2009, 2018). Conclusion: This study aimed to estimate the mean radial growth of Q. brantii, a key species of the Zagros forests, which was found to be approximately 1 mm for 170-year-old trees. Growth curves indicated that site dynamics generally follow a regional growth pattern, however, local differences in age structure and environmental conditions influenced ring width variability. Younger sites exhibited faster growth, whereas older stands reflected greater long-term ecosystem stability. The 313-year growth chronology of Brant’ oak in Chaharmahal and Bakhtiari showed a typical pattern of rapid growth in youth, a peak during maturity, and a gradual decline in older ages. Pointer year analysis over the past two centuries demonstrated synchronous regional growth fluctuations, and the predominance of negative years suggests high sensitivity of this species to drought and extreme warming events, potentially threatening the long-term sustainability of Zagros forests. سابقه و هدف: رویش شعاعی درختان که در قالب حلقه‌های سالانه ثبت می‌شود، شاخص کلیدی برای ارزیابی پویایی جنگل‌ها و واکنش آن‌ها به شرایط محیطی و مدیریتی است. بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.)، به عنوان گونه شاخص جنگل‌های زاگرس، تحت تأثیر فشارهای انسانی و تنش‌های اقلیمی با تغییرات قابل توجه رشد مواجه است و متأسفانه اطلاعات جامعی از میانگین رویش شعاعی آن در سطوح مختلف رویشگاهی و منطقه‌ای وجود ندارد. این پژوهش به‌منظور برآورد میانگین رویش شعاعی و بررسی الگوی رشد این گونه در رویشگاه‌های مختلف استان چهارمحال و بختیاری انجام شد تا به شناسایی بهتر الگوی رشد، سال‌های نمادین این گونه در زاگرس و تکمیل داده‌های پیشین کمک کند. مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری از درختان با سن بیش از میانسال (حدود 50 سال) در چهار رویشگاه منتخب تنگ ‌زندان و آب‌زالو به‌عنوان رویشگاه الگو و پارک ‌جنگلی و قلعه‌مدرسه به‌عنوان رویشگاه دخالت‌شده انجام شد تا نماینده شرایط طبیعی جنگل‌های این منطقه باشند. از هر درخت، دو نمونه مغزی با مته سال‌سنج استخراج شد و نمونه‌ها پس از آماده‌سازی با درجات مختلف سمباده برای تفکیک حلقه‌های رویشی، توسط میز Lintab6 اندازه‌گیری شدند و سری زمانی رویش آنها به‌دست آمد. صحت تطابق سری‌های زمانی که بیانگر منحنی‌های رویش درختان بود، توسط نرم‌افزار TSAP و برنامه COFECHA ارزیابی شد تا میانگین رویش درختان، رویشگاه و درنهایت کل منطقه مورد مطالعه به‌دست آید. با توجه به تمرکز بیشتر نوسانات رشد در دو سده اخیر، در این پژوهش سال‌های نمادین مثبت و منفی توسط روش کروپر (Cropper) برای هر رویشگاه و درنهایت کل منطقه‌ محاسبه شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد الگوی رشد درختان در تمام رویشگاه‌ها مشابه بوده و طول دوره رویشی آن‌ها بین 167 تا 313 سال متغیر است. درختان رویشگاه‌های تنگ ‌زندان و پارک ‌جنگلی با متوسط میانگین رویش 75/0 و 5/1 میلی‌متر به‌ترتیب کمترین و بیشترین مقدار رویش را نشان دادند. از نظر سن، رویشگاه‌های قلعه‌مدرسه و آب‌زالو دارای مسن‌ترین و جوان‌ترین درختان بودند. بررسی منحنی رویش کلیه درختان نشان داد که پهنای حداقل و حداکثر منحنی میانگین رویش سالانه 31/0 و 2/2 میلی‌متر است. با توجه به تعداد بیشتر نمونه‌ها پس از سال 1880 میلادی، تحلیل منحنی رویش رویشگاه‌های مورد مطالعه در دو سده اخیر نشان داد که بیشینه و کمینه میانگین رشد درختان به‌ترتیب در سال‌های 1992 و 2018 میلادی به مقادیر 85/1 و 48/0 میلی‌متر رسیده است. علاوه‌براین، تحلیل سال‌های نمادین در کلیه رویشگاه‌ها با روش کروپر نشان داد که سال‌های نمادین منفی غالب بوده و سال‌های مشترک منطقه‌ای که در بیش از سه رویشگاه همزمان مشاهده می‌شد، شامل ۹ سال مثبت (1924، 1943، 1946، 1957، 1992، 2013، 2016، 2019، 2020) و ۷ سال منفی (1901، 1937، 1960، 1964، 1984، 2009، 2018) بودند. نتیجه‌گیری: هدف پژوهش، برآورد میانگین رویش شعاعی بلوط ایرانی، گونه کلیدی جنگل‌های زاگرس بود که برای درختان با میانگین سنی ۱۷۰ سال یک میلی‌متر به‌دست آمد. منحنی‌های رویش نشان داد که پویایی رشد در تمام رویشگاه‌ها از الگوی منطقه‌ای تبعیت می‌کند، اما تفاوت‌های محلی در سن و شرایط محیطی موجب تغییر پهنای حلقه‌ها شده و توده‌های جوان‌تر رشد سریع‌تر و توده‌های مسن‌تر پایداری بلندمدت اکوسیستم را نشان می‌دهند. منحنی رویش ۳۱۳ساله بلوط ایرانی در چهارمحال و بختیاری نشان داد که الگوی رشد شامل افزایش سریع در جوانی، اوج در بلوغ و کاهش تدریجی در سنین بالاتر است که در زاگرس با وجود درختان شاخه‌زاد کمتر این روند دیده می‌شود. بررسی سال‌های نمادین طی دو سده اخیر که دارای بیشترین تعداد نمونه‌های رویشی بودند، نشان داد که نوسانات رشد هم‌زمان و منطقه‌ای بوده و غلبه سال‌های منفی بر مثبت حاکی از حساسیت گونه به خشکسالی و گرمایش‌های شدیدی است که می‌تواند پایداری بلندمدت جنگل‌های زاگرس را تهدید کند.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7753_5c5c511b43ba1ce6407bdb4b9d7347f8.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Heavy Metal Accumulation and Distribution in Four Broadleaf and Coniferous Tree Species Cultivated at Mobarakeh Steel Company تجمع و توزیع فلزات سنگین در چهار گونه درختی پهن برگ و سوزنی برگ کشت شده در شرکت فولاد مبارکه 71 89 7754 10.22069/jwfst.2026.24540.2149 FA کبری بادفر دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جنگلداری، گروه علوم و مهندسی جنگل دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد علی سلطانی گروه علوم جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران سیاوش بختیاروند بختیاری دکترای علوم و مهندسی جنگل، دپارتمان فضای سبز شرکت فولاد مبارکه اصفهان، اصفهان هرمز سهرابی دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس ، نور Journal Article 2026 02 10 Background and objectives Environmental contamination by heavy metals, particularly in industrial areas such as steel production facilities, poses a serious threat to ecosystem and human health. Phytoremediation is recognized as a sustainable and cost-effective approach for removing pollutants such as heavy metals from soil and water. Tree species, due to their extensive root systems, high biomass production, and perennial nature, are considered suitable candidates for long-term phytoremediation. This study investigated the capacity of four tree species Cupressus arizonica, Morus alba, Pinus eldarica, and Robinia pseudoacacia; grown in a heavy-metal-contaminated environment (the Mobarakeh Steel Complex) to accumulate and distribute heavy metals among roots, stems, branches, and leaves. The trees had grown for 17 years under similar conditions with drip irrigation in mixed stands within a single plot of approximately 0.5 ha. The main objectives were to evaluate organ-specific metal accumulation patterns, quantify the relative contribution of each organ to remediation, and determine the overall phytoremediation potential. The novelty of this study lies in providing an integrated analysis of metal concentration data together with actual biomass allocation patterns across the whole plant to achieve a more accurate assessment of species-specific remediation capacity. Materials and Methods Cadmium (Cd), copper (Cu), zinc (Zn), and iron (Fe) were selected due to their prominent occurrence in effluents and soils surrounding steel and metal smelting facilities. Five individuals of each species were randomly selected. Samples were separated into major plant organs, and after drying and grinding, metal concentrations were determined using flame atomic absorption spectrophotometry. Transfer factor (TF), biomass allocation, inter-metal correlations, and cumulative metal accumulation were calculated and analyzed using a general linear model. Results Cupressus arizonica (Zn: 223 mg·kg⁻¹; Cd: 6 mg·kg⁻¹) and Morus alba (Fe: 1336 mg·kg⁻¹; Cu: 55 mg·kg⁻¹) showed the highest metal concentrations, whereas Robinia pseudoacacia exhibited the lowest levels across organs. Leaves showed the highest TF values for all metals in all species. The highest Fe translocation was observed in Pinus eldarica leaves (TF = 27.86), followed by Morus alba (5.96) and Cupressus arizonica (3.69), while Cd and Zn generally showed TF values >1 in leaves. Copper translocation was species-dependent. Strong positive correlations among Cd, Cu, and Zn were detected in leaves of Morus (r = 0.85–0.96) and Robinia (r = 0.88–0.93), whereas no significant correlations were observed in Pinus. Pinus eldarica produced the highest total dry biomass (110 kg) with dominant allocation to stems (47%) and showed the greatest total metal accumulation, particularly for Cd, Cu, and Zn. Robinia pseudoacacia allocated the highest biomass share to roots (36%). Despite its low total biomass (30 kg), Morus alba exhibited high Fe and Cu accumulation in leaves. Metal concentrations in leaves of all species exceeded reported toxicity thresholds, indicating severe meta contamination stress. Conclusion The results demonstrate pronounced species-specific differences in heavy metal accumulation, translocation, and stabilization. Pinus eldarica is suitable for long-term metal stabilization due to high biomass production and metal storage in stems and roots, whereas Cupressus arizonica shows potential for combined stabilization and extraction through substantial foliar accumulation. Morus alba and Robinia pseudoacacia, despite lower biomass, are appropriate for restoration and management of moderately contaminated sites due to effective metal transfer to harvestable aerial organs. Accordingly, species selection in phytoremediation programs should be based on dominant metal type, contamination level, and management objectives (stabilization vs. extraction). سابقه و هدف آلودگی محیط‌زیست با فلزات سنگین، به‌ویژه در مناطق صنعتی مانند واحدهای تولید فولاد، تهدیدی جدی برای سلامت اکوسیستم و انسان به شمار می‌رود. گیاه‌پالایی به‌عنوان روشی پایدار و مقرون‌ به ‌صرفه برای حذف آلاینده‌هایی نظیر فلزات سنگین از خاک و آب مطرح است. گونه‌های درختی به دلیل ریشه‌های گسترده، زیتوده بالا و ماهیت چندساله، گزینه‌های مناسبی برای گیاه‌پالایی بلند‌مدت به حساب می‌آیند. این مطالعه به بررسی توانایی چهار گونه درختی سرو نقره‌ای (Cupressus arizonica)، توت سفید (Morus alba)، کاج تهران (Pinus eldarica) و اقاقیا (Robinia pseudoacacia) رشد یافته در محیط آلوده به فلزات سنگین (مجتمع فولاد مبارکه) در انباشت و توزیع فلزات سنگین در اندامهای ریشه، تنه، شاخه و برگ پرداخته است. درختان مورد بررسی ۱۷ سال در شرایط مشابه آبیاری قطره‌ای و در قالب توده‌های آمیخته (در یک کرت با وسعت تقریبی نیم هکتار و در مجاورت یکدیگر) رشد کرده‌اند. اهداف اصلی شامل ارزیابی الگوهای اندام‌ محور انباشت فلزات، سنجش سهم نسبی هر اندام در پالایش و تعیین پتانسیل کلی گیاه‌پالایی است. نوآوری این پژوهش در ارائه تحلیل یکپارچه‌ای از داده‌های مربوط به غلظت فلزات و الگوهای واقعی تخصیص زی‌توده در سراسر گیاه برای ارزیابی دقیق ظرفیت پالایش گونه‌ها است. مواد و روش‌ها فلزات کادمیوم (Cd)، مس (Cu)، روی (Zn) و آهن (Fe) به دلیل حضور شاخص در پساب‌ها و خاکهای اطراف کارخانه‌های فولاد و ذوب فلز انتخاب شدند. پنج پایه از هر گونه به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. نمونه‌ها به اندام‌های اصلی تفکیک و پس از خشک و آسیاب کردن، غلظت فلزات با جذب اتمی شعله‌ای اندازه‌گیری شد. شاخص انتقال (TF)، تخصیص زی‌توده، همبستگی بین فلزات، و مقدار تجمعی فلزات محاسبه و توسط مدل خطی عمومی تحلیل شد. یافته‌ها درختان سرو (روی: mg/kg ۲۲۳ و کادمیوم: mg/kg ۶) و توت (آهن: mg/kg ۱۳۳۶ و مس: mg/kg ۵۵) بیشترین و اقاقیا کمترین غلظت فلزات را در اندامهایشان نشان دادند. برگها در همه گونه‌ها و برای تمام فلزات بالاترین TF را داشتند؛ بیشترین انباشت Fe در برگ کاج با (۸۶/۲۷TF= ) و پس از آن توت (۹۶/۵) و سرو (۶۹/۳) مشاهده شد، در حالیکه انتقال Cd و Zn به برگها غالباً با TF بیش از 1 بود. انتقال Cu وابسته به گونه بود و بیشترین افزایش TF عمدتاً در مرحله برگ به شاخه رخ داد. همبستگی مثبت و قوی میان Cd، Cu و Zn در برگهای توت (۹۶/۰-۸۵/۰= r) و اقاقیا (۹۳/۰-۸۸/۰= r) مشاهده شد، در حالیکه در کاج همبستگی معناداری بین فلزات دیده نشد. کاج با بیشترین زی‌توده خشک کل (۱۱۰ کیلوگرم) و تخصیص غالب به تنه (۴۷٪)، بالاترین تجمع کلی فلزات سنگین را به‌ویژه برای Cd، Cu و Zn در اندام تنه نشان داد، در حالیکه اقاقیا بیشترین تخصیص زی‌توده را به ریشه‌ها اختصاص داد (۳۶٪). توت با وجود زی‌توده کل پایین (۳۰ کیلوگرم)، تجمع بالای Fe و Cu را در برگها ثبت کرد. غلظت همه فلزات در برگ گونه‌ها از آستانه‌های سمیت فراتر بود که نشان‌دهنده قرارگیری همه گونه‌ها تحت استرس شدید فلزی است. نتیجه‌گیری نتایج نشان داد الگوهای تجمع، انتقال و تثبیت فلزات سنگین به‌طور معناداری میان گونه‌های درختی متفاوت است و هر گونه کارکرد متمایزی در گیاه‌پالایی دارد. کاج با تولید بیشترین زی‌توده خشک و تمرکز فلزات در تنه و ریشه، گزینه‌ای مناسب برای تثبیت بلندمدت فلزات سنگین محسوب می‌شود، در حالی که سرو با تجمع قابل توجه فلزات در برگها قابلیت ترکیب راهبردهای تثبیت و استخراج را دارد. توت و اقاقیا با وجود زی‌توده کمتر، به دلیل انتقال مؤثر فلزات به اندامهای هوایی و امکان برداشت سالانه برگها، برای بازسازی و مدیریت سایت‌های با آلودگی کمتر مناسب هستند. بر این اساس، انتخاب گونه در برنامه‌های گیاه‌پالایی باید بر مبنای نوع فلز غالب، سطح آلودگی و هدف مدیریتی (تثبیت یا استخراج) انجام گیرد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7754_7d213e026d77f003ca861e1fe074ad24.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Assessment and Comparison of Machine Operators’ Working Posture in Forest logging ارزیابی و مقایسه وضعیت بدنی اپراتورهای ماشین‌آلات در عملیات خروج چوب از جنگل 91 109 7755 10.22069/jwfst.2026.24581.2152 FA الهه محمدی دانشجوی دکتری، علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران مهرداد نیکوی استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران. رامین نقدی استاد ، گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه گیلان، صومعه‌سرا، ایران محمود حیدری دانشیار، گروه بهداشت حرفه‌ای، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران. پترس سایرویس استادیار، آزمایشگاه بهره‌برداری از جنگل، دانشکده جنگلداری و محیط زیست طبیعی، دانشگاه ارسطو (Aristotle)، یونان Journal Article 2026 02 19 Background and Objectives: Although the mechanization of timber harvesting reduces costs and increases productivity, it exposes machine operators to musculoskeletal disorders (MSDs) resulting from awkward working postures, prolonged sitting, and whole-body vibration. MSDs are among the most significant occupational health problems affecting forest machine operators and may lead to decreased productivity, work delays, and increased healthcare costs. Given the lack of comprehensive research in Iran on the assessment of working postures among logging machine operators, this study aimed to evaluate and compare the working postures of operators of two logging machines—the Timberjack 450C rubber-tired skidder and the ITM 285 agricultural tractor—in plantation forests of western Guilan Province, Iran. Materials and Methods: This cross-sectional observational study was conducted during the summer of 2024. Logging operations with the rubber-tired skidder were performed in Compartment 12 of Pilambra Forest, while tractor data were collected from Compartment 5 of Haft-Daghanan District. Operators’ working postures during different operational phases—including travel unloaded, maneuvering, winching, travel loaded, unloading, and sorting and piling (for the skidder), and travel unloaded, load collection, travel loaded, and unloading (for the tractor)—were recorded using video cameras. Postures were evaluated using the snapshot sampling method and the Ovako Working Posture Analysis System (OWAS). A total of 2,652 images were analyzed for the skidder and 5,539 images for the tractor. The Postural Risk Index (PRI) was calculated based on the frequency distribution of postures across action categories. Results: For both machines, the highest proportion of working postures was classified at Action Level 2, accounting for 67.08% for the skidder and 73.06% for the tractor. Action Level 1 comprised 32.67% for the skidder and 24.68% for the tractor. Action Level 3 represented 0.15% for the skidder and 2.26% for the tractor, while no postures were classified at Action Level 4 for either machine. The PRI was 167 for the skidder and 177 for the tractor, indicating a higher postural risk for the tractor operator. The skidder operator adopted 9 distinct working postures, whereas the tractor operator adopted 12. In skidder operations, posture codes 2111 (1,360 observations) and 3111 (762 observations) were the most frequent. For the tractor, posture code 2111 was the most frequent across operational phases (3,577 observations). Conclusion: Although both machines presented moderate postural risk levels, the specialized cabin design of the skidder, stable seated posture, and ergonomic control layout contributed to more favorable working postures and a lower PRI. In contrast, the agricultural tractor—due to its non-specialized design, absence of a standard cabin, and frequent transitions between seated and standing positions—was associated with greater postural variability and higher risk. Implementing preventive measures such as scheduled rest breaks, stretching exercises, ergonomic training, improved seat design, and reduced continuous working time is recommended to mitigate musculoskeletal disorders. سابقه و هدف: مکانیزاسیون برداشت چوب اگرچه به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک می‌کند، اما رانندگان ماشین‌آلات را در معرض اختلالات اسکلتی-عضلانی ناشی از وضعیت‌های نامناسب بدنی، نشستن طولانی‌مدت و ارتعاش تمام بدن قرار می‌دهد. اختلالات اسکلتی-عضلانی یکی از مهمترین مشکلات شغلی در میان اپراتورهای ماشین‌آلات جنگلداری است که می‌تواند منجر به کاهش بهره‌وری، افزایش تأخیرهای کاری و هزینه‌های درمانی شود. با توجه به اینکه تاکنون مطالعه جامعی در زمینه ارزیابی وضعیت بدنی رانندگان ماشین‌آلات چوبکشی در ایران انجام نشده است، این تحقیق با هدف ارزیابی و مقایسه وضعیت بدنی رانندگان دو ماشین چوبکشی شامل اسکیدر چرخ‌لاستیکی Timberjack 450C و تراکتور کشاورزی ITM 285 در جنگل‌کاری‌های غرب استان گیلان انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه از نوع مقطعی-مشاهده‌ای بود و داده‌های میدانی در تابستان ۱۴۰۳ جمع‌آوری شد. جمع آوری داده ها برای اسکیدر چرخ‌لاستیکی در قطعه ۱۲ سری پیلمبرا و برای تراکتور کشاورزی در قطعه 5 سری هفت دغنان انجام شد. وضعیت بدنی اپراتورها در مراحل مختلف کاری شامل حرکت بدون بار، استقرار، وینچ کردن بار، حرکت با بار، باز کردن بار و مرتب‌سازی و انباشت برای اسکیدر و مراحل حرکت بدون بار، جمع‌آوری بار، حرکت با بار و تخلیه برای تراکتور با دوربین فیلم‌برداری ثبت شد. سپس با روش نمونه‌برداری لحظه‌ای و سیستم تحلیل وضعیت کاری اوواکو (OWAS) مورد ارزیابی قرار گرفت. در مجموع برای اسکیدر ۲۶۵۲ تصویر و برای تراکتور ۵۵۳۹ تصویر تحلیل شد. شاخص خطر وضعیت بدنی (PRI) نیز بر اساس فراوانی پوسچرها در سطوح اقدام اصلاحی محاسبه شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بیشترین فراوانی وضعیت‌های بدنی برای رانندگان اسکیدر و تراکتور در سطح اقدام ۲ (نیاز به اصلاح در آینده نزدیک) به ترتیب برابر با ۰۸/۶۷ درصد و ۰۶/۷۳ درصد بود. سطح اقدام ۱ (بدون نیاز به اصلاح) برای اسکیدر ۶۷/۳۲ درصد و برای تراکتور ۶۸/۲۴ درصد مشاهده شد. سطح اقدام ۳ (نیاز به اصلاح سریع) برای اسکیدر ۱۵/۰ درصد و برای تراکتور ۲۶/۲ درصد بود و سطح اقدام ۴ (نیاز به اصلاح فوری) برای هیچ‌یک از ماشین‌آلات مشاهده نشد. شاخص خطر وضعیت بدنی برای اسکیدر ۱۶۷ و برای تراکتور ۱۷۷ محاسبه شد که نشان‌دهنده ریسک بالاتر در تراکتور است. راننده اسکیدر ۹ وضعیت بدنی مختلف و راننده تراکتور ۱۲ وضعیت بدنی مختلف اتخاذ کردند. در عملیات با اسکیدر، بیشترین فراوانی پوسچرها مربوط به کد ۲۱۱۱ (حرکت با بار) با ۱۳۶۰ مورد و کد ۳۱۱۱ (وینچ کردن بار) با ۷۶۲ مورد بود. در تراکتور، بیشترین فراوانی مربوط به کد ۲۱۱۱ در مراحل مختلف با ۳۵۷۷ مورد بود. بررسی وضعیت اندام‌ها نشان داد که در اسکیدر، تنه در مراحل مختلف عمدتاً در وضعیت‌های ۲ و ۳ قرار داشت، بازوها بیشتر در وضعیت ۱ بودند و پاها به دلیل نشسته بودن اپراتور عمدتاً در وضعیت ۱ قرار داشتند. در تراکتور، تنه در مراحل مختلف تنوع بیشتری داشت و پاها گاهی در وضعیت‌های ۲ و ۳ (ایستاده) نیز مشاهده شدند. نتیجه‌گیری: اگرچه هر دو ماشین در سطح ریسک متوسط قرار دارند، اما طراحی تخصصی‌تر کابین اسکیدر، وضعیت نشسته پایدار، و تمرکز بیشتر بر کنترل‌های داخل کابین منجر به وضعیت‌های بدنی مطلوب‌تر و شاخص خطر پایین‌تر شده است. در مقابل، تراکتور کشاورزی به دلیل طراحی غیرتخصصی، نبود کابین استاندارد و نیاز به جابه‌جایی مکرر بین وضعیت‌های نشسته و ایستاده، وضعیت‌های بدنی متنوع‌تر و پرخطرتری را به همراه داشته است. اجرای اقداماتی مانند استراحت‌های کوتاه‌مدت، حرکات کششی، آموزش وضعیت بدنی مناسب، بهبود طراحی صندلی‌ها و کاهش مدت‌زمان کار مداوم برای کاهش اختلالات اسکلتی-عضلانی پیشنهاد می‌شود

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7755_3c726e5c78a1e60b59de3cd4176752f3.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Evaluation of physical and fiber properties of Amygdalus elaeagnifolia wood in different habitats of Chaharmahal va Bakhtiari Province ارزیابی ویژگی‌های فیزیکی و بیومتری الیاف چوب بادام برگ‌سنجدی (Amygdalus elaeagnifolia) در رویشگاه‌های مختلف استان چهارمحال و بختیاری 91 109 7756 10.22069/jwfst.2026.24536.2147 FA محسن بهمنی دانشیار، گروه مهندسی صنایع مبلمان، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. فاطمه ابرهیمی دانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد صالح کهیانی استادیار، گروه علوم جنگل، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد یعقوب ایران منش دانشیار، بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، لیلا فتحی استادیار، گروه مهندسی صنایع مبلمان، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد نسرین قرهی دانشیار، گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران الهام قهساره دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Journal Article 2026 02 09 Abstract Background and Objective: Zagros forests are a vital ecosystem in Iran, with wild almond species serving as key ecological components. This study investigates the effect of habitat conditions on wood physical properties and fiber biophysical characteristics of Amygdalus elaeagnifolia in two distinct habitats (Choliche and Karebas) within Chaharmahal va Bakhtiari Province. Materials and Methods: Wood samples were selectively harvested from healthy and same-aged trees at breast height, and properties such as dry density, critical basal density, swelling, shrinkage, and fiber characteristics (length, diameter, and cell wall thickness) were measured. In order to investigate the effect of habitat on the physical and biochemical characteristics of A. elaeagnifolia tree, the data were first evaluated for normality using the Kolmogorov-Smirnov test and for homogeneity of variances using the Levene test. If the assumption of normality and homogeneity of variances was confirmed, the means were compared with independent t-test. In cases where the assumptions required for the parametric test were violated, the non-parametric Mann-Whitney U test was used to compare the means. To analyze the relationships between variables, the Pearson correlation coefficient was used and the correlation matrix was presented as the basis for identifying the dominant axes of change. This matrix allowed for the examination of collinearity between traits and the determination of the set of co-ordinated variables. Also, to analyze the relationships between variables, principal component analysis (PCA) was used to reduce the dimensions of the data and identify the principal components. Findings: The results of statistical tests showed that some physical and biochemical properties of the wood of A. elaeagnifolia tree are affected by habitat conditions. The differences observed in indices such as density and structural components of fibers between the two habitats confirm the effective role of environmental factors such as climate in determining the properties of wood. The above correlations indicate a direct dependence of mass on volume at all moisture levels and indicate that the mass changes of the samples are mainly a function of their volume changes, which is fully consistent with the physical behavior of wood. The correlation between dry density and wet density and wet mass indicates the relative stability of the wood structure in the transition from dry to wet conditions. The critical basal density showed a strong positive correlation with fiber diameter. This indicates that thicker fibers are usually accompanied by thicker cell walls, which leads to an increase in basal density (dry mass to wet volume). Shrinkage and swelling showed a positive and very strong correlation. This indicates that these two mechanical properties have a coherent behavior; that is, wood that contracts more when drying also shows more swelling when absorbing moisture. In the biometric properties, a positive and strong correlation is also observed between the variables (crown diameter and crown cross-sectional area and between collar diameter and shoot height), which indicates the simultaneous and proportional growth of different tree components. Principal component analysis (PCA) showed that the first two components explain a major part of the total variance of the data. The first component was mainly influenced by the mass, volume and density of the wood, while the second component was more associated with traits related to swelling, shrinkage and climatic factors. These results indicate that the separation of specimens and habitats is not based solely on a single characteristic, but rather on the simultaneous combination of fiber and physical traits. Conclusion: Habitat conditions critically shape the physical and biophysical properties of A. elaeagnifolia wood. These insights support ecological assessments, conservation planning, and sustainable management of Zagros forest habitats. سابقه و هدف: جنگل‌های زاگرس یکی از مهم‌ترین رویشگاه‌های جنگلی ایران به شمار می‌روند و گونه‌های مختلف بادام وحشی از عناصر شاخص این اکوسیستم محسوب می‌شوند. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیر شرایط رویشگاهی بر ویژگی‌های فیزیکی چوب و خصوصیات زیست‌سنجی الیاف گونه بادام برگ‌سنجدی (Amygdalus elaeagnifolia) در دو رویشگاه چلیچه و کره‌بس در استان چهارمحال و بختیاری است. مواد و روش‌ها: نمونه‌های چوب از درختان سالم و هم‌سن در ارتفاع برابر سینه به روش انتخابی برداشت شدند و ویژگی‌های فیزیکی مانند دانسیته خشک، دانسیته پایه بحرانی، واکشیدگی، هم‌کشیدگی و مشخصات زیست‌سنجی الیاف (طول، قطر و ضخامت دیواره سلولی) اندازه‌گیری شد. به‌منظور بررسی تأثیر رویشگاه بر ویژگی‌های فیزیکی و زیست‌سنجی چوب بادام برگ‌سنجدی، ابتدا داده‌ها از نظر نرمال بودن با آزمون کولموگروف–اسمیرنوف و همگنی واریانس‌ها با آزمون لون ارزیابی شدند. در صورت تأیید فرض نرمال بودن و همگنی واریانس‌ها، مقایسه میانگین‌ها با آزمون t مستقل انجام گرفت. در مواردی که پیش‌فرضهای لازم برای آزمون پارامتریک نقض شد، از آزمون ناپارامتری یومن‌ویتنی برای مقایسه میانگین‌ها استفاده گردید. برای تحلیل روابط بین متغیرها، از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد و ماتریس همبستگی به‌عنوان مبنای شناسایی محورهای غالب تغییرات ارائه گردید. این ماتریس امکان بررسی هم‌خطی بین صفات و تعیین مجموعه متغیرهای هم‌راستا را فراهم کرد. همچنین برای تحلیل روابط بین متغیرها از تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) برای کاهش ابعاد داده‌ها و شناسایی مؤلفه‌های اصلی استفاده شد. یافته‌ها: نتایج آزمون‌های آماری نشان داد قطر الیاف و دانسیته پایه چوب بادام برگ‌سنجدی تحت تاثیر شرایط رویشگاهی قرار دارند. تفاوت‌های مشاهده‌شده در شاخص‌هایی نظیر دانسیته و مؤلفه‌های ساختاری الیاف بین دو رویشگاه، نقش مؤثر عوامل محیطی مانند اقلیم را در تعیین خصوصیات چوب تأیید می‌کند. همبستگی‌های بالا بیانگر وابستگی مستقیم جرم به حجم در تمام سطوح رطوبتی است و نشان می‌دهد که تغییرات جرمی نمونه‌ها عمدتاً تابعی از تغییرات حجمی آن‌هاست، موضوعی که با رفتار فیزیکی چوب کاملاً سازگار است. همبستگی بین دانسیته خشک با دانسیته تر و جرم تر حاکی از پایداری نسبی ساختار چوب در گذار از وضعیت خشک به تر است. دانسیته پایه بحرانی با قطر الیاف همبستگی مثبت و قوی را نشان داد. این نشان می‌دهد که الیاف ضخیم‌تر معمولاً با دیواره سلولی ضخیم‌تر همراه هستند که منجر به افزایش دانسیته پایه (جرم خشک به حجم تر) می‌شود. هم‌کشیدگی با واکشیدگی همبستگی مثبت و بسیار قوی نشان داد. حاکی از آن است که این دو ویژگی مکانیکی رفتاری هم‌راستا دارند؛ یعنی چوبی که هنگام خشک شدن بیشتر همکشیدگی می‌کند، هنگام جذب رطوبت نیز واکشیدگی بیشتری نشان می‌دهد. در ویژگی‌های زیست‌سنجی نیز همبستگی مثبت و قوی بین متغیرهای قطر تاج و سطح مقطع تاج و بین قطر یقه و ارتفاع جست مشاهده می‌شود که بیانگر رشد هم‌زمان و متناسب اجزای مختلف درخت است. تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) نشان داد که دو مؤلفه نخست بخش عمده‌ای از واریانس کل داده‌ها را تبیین می‌کنند. مؤلفه اول عمدتاً تحت تأثیر ویژگی‌جرم، حجم و دانسیته چوب قرار داشت، در حالی‌که مؤلفه دوم بیشتر با صفات مرتبط با واکشیدگی، هم‌کشیدگی و عوامل اقلیمی همراه بود. این نتایج نشان می‌دهد که جدایش نمونه‌ها و رویشگاه‌ها نه صرفاً بر اساس یک ویژگی منفرد، بلکه بر پایه ترکیب هم‌زمان صفات فیبری و فیزیکی صورت می‌گیرد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که شرایط رویشگاهی نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییرپذیری خواص فیزیکی و زیست‌سنجی الیاف چوب بادام برگ‌سنجدی دارد. این یافته‌ها می‌تواند در شناخت توان اکولوژی گونه، برنامه‌ریزی مدیریتی، حفاظت و بهره‌برداری پایدار از رویشگاه‌های جنگلی زاگرس مورد استفاده قرار گیرد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7756_8e81104517c351d084d1119bafbdcb4d.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Effect of Polymer Matrix Recycling on the Mechanical, Thermal, and Flammability Properties of Recycled Polypropylene/OCC Pulp/Graphene Nanocomposites تأثیر اثر بازیافت ماتریس پلیمری بر خواص مکانیکی، حرارتی و رفتار آتش‌گیری نانوکامپوزیت پلی‌پروپیلن بازیافتی/خمیر OCC/نانوگرافن 131 148 7757 10.22069/jwfst.2026.24639.2155 FA جعفر ابراهیم پور کاسمانی دانشیار ، گروه چوب و کاغذ، واحد سوادکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، سوادکوه، ایران احمد ثمریها استادیار ، گروه علوم مهندسی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایرانعلوم مهندسی، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران Journal Article 2026 04 11 Background and Objectives The increasing consumption of polymers and the growing accumulation of plastic waste have intensified the need for the utilization of recycled polymers and the development of sustainable composite materials. In this context, the incorporation of cellulosic fibers into polymer matrices represents an effective approach to reducing the consumption of virgin polymers. However, the deterioration of mechanical properties caused by repeated recycling limits the broader application of such materials. Graphene nanoplatelets, as two-dimensional nanofillers with exceptional mechanical and thermal characteristics, offer considerable potential for compensating for these property losses. Therefore, the present study aimed to investigate the combined effects of polypropylene condition (virgin and three-times recycled) and graphene nanoplatelet content on the mechanical performance, thermal stability, and flammability behavior of polypropylene-based nanocomposites reinforced with recycled cellulosic fibers. Materials and Methods A 2 × 3 factorial experimental design was employed to manufacture rPP/OCC nanocomposites. Polypropylene was considered at two levels (virgin and three-times recycled), while graphene nanoplatelets were incorporated at three loading levels (0, 0.5, and 1 wt%) as the main experimental variables. The contents of OCC pulp (50 wt%) and maleic anhydride-grafted polypropylene (MAPP) compatibilizer (3 wt%) were kept constant in all formulations. Compounding was performed using a co-rotating twin-screw extruder, and test specimens were subsequently produced through injection molding. Mechanical characterization included tensile, flexural, and notched impact tests conducted according to relevant ASTM standards. Flammability behavior was evaluated using the Limiting Oxygen Index (LOI) test, while thermal stability was assessed through thermogravimetric analysis (TGA). Statistical analyses were performed using analysis of variance (ANOVA) and mean comparison tests at a 95% confidence level. Results The results demonstrated that graphene nanoplatelets significantly influenced most of the mechanical properties and the flammability behavior of the nanocomposites. Increasing graphene content to 1 wt% enhanced tensile strength and tensile modulus by 9.9% and 7.3%, respectively. Similarly, flexural strength and flexural modulus increased by 9.8% and 7.7%, respectively, while notched impact strength improved by approximately 2%. Furthermore, the incorporation of 1 wt% graphene increased the Limiting Oxygen Index by approximately 5.7%, indicating improved flame resistance. Thermogravimetric analysis revealed that graphene promoted higher degradation temperatures and greater char residue, thereby enhancing the thermal stability of the composites. Conversely, recycling polypropylene three times adversely affected the mechanical performance of the materials. Tensile strength and tensile modulus decreased by 4.9% and 21.9%, respectively, while flexural strength and flexural modulus declined by 5.23% and 22.92%, respectively. In addition, notched impact strength decreased by 11.7%. The effect of polypropylene recycling on the Limiting Oxygen Index was not statistically significant, with only a marginal increase of approximately 0.3% being observed. Moreover, the use of recycled polypropylene reduced char residue formation and resulted in lower thermal stability. TGA results confirmed that graphene increased both degradation temperature and residual mass, thereby improving thermal performance, whereas recycled polypropylene exhibited comparatively poorer thermal behavior. Conclusions The findings of this study indicate that graphene nanoplatelets act as an effective reinforcing nanofiller capable of significantly enhancing the mechanical properties, flame resistance, and thermal stability of polypropylene-based composites. The incorporation of graphene up to an optimum level of 1 wt% successfully improved the overall performance of the composites and partially compensated for the property deterioration associated with recycled polypropylene. These results suggest that combining recycled polypropylene, recycled OCC cellulosic fibers, and graphene nanoplatelets provides a promising strategy for developing high-performance, environmentally sustainable composite materials. سابقه و هدف افزایش مصرف پلیمرها و رشد پسماندهای پلاستیکی، ضرورت استفاده از پلیمرهای بازیافتی و توسعه مواد کامپوزیتی پایدار را افزایش داده است. در این میان، استفاده از الیاف سلولزی در ماتریس‌های پلیمری روشی مؤثر برای کاهش مصرف پلیمرهای بکر است، اما افت خواص مکانیکی ناشی از بازیافت، کاربرد این مواد را محدود می‌کند. نانوگرافن به‌عنوان یک نانوفیلر دوبعدی با خواص مکانیکی و حرارتی ممتاز، می‌تواند این افت خواص را جبران کند. هدف از این پژوهش، بررسی اثر هم‌زمان وضعیت پلی‌پروپیلن (بکر و سه‌بار بازیافتی) و نانوگرافن بر خواص مکانیکی، حرارتی و رفتار آتش‌گیری نانوکامپوزیت‌های پایه پلی‌پروپیلن و الیاف سلولزی بازیافتی است. مواد و روش‌ها در این تحقیق، نانوکامپوزیت‌های rPP/OCC بر اساس طرح آزمایشی فاکتوریل 2×3 تهیه شدند. پلی‌پروپیلن در دو سطح بکر و سه‌بار بازیافتی و نانوگرافن در سه سطح 0، 5/0 و 1 درصد وزنی به‌عنوان متغیرهای اصلی در نظر گرفته شدند. مقدار OCC (50 درصد وزنی) و عامل سازگارکننده MAPP (3 درصد وزنی) در تمامی تیمارها ثابت بود. اختلاط مواد با استفاده از اکسترودر دو ماردونه انجام شد و نمونه‌های آزمون به روش قالب‌گیری تزریقی تهیه گردیدند. آزمون‌های مکانیکی شامل کشش، خمش و ضربه فاقدار مطابق استانداردهای ASTM انجام شد. رفتار آتش‌گیری با آزمون شاخص اکسیژن محدود و پایداری حرارتی با آنالیز گرماسنجی وزنی بررسی گردید. تحلیل آماری داده‌ها با استفاده از آزمون تجزیه واریانس و مقایسه میانگین‌ها در سطح اطمینان 95 درصد انجام شد. یافته‌ها نتایج نشان داد که افزودن نانوگرافن اثر معنی‌داری بر اغلب خواص مکانیکی و رفتار آتش‌گیری نانوکامپوزیت‌ها دارد. با افزایش مقدار نانوگرافن تا 1 درصد وزنی، مقاومت و مدول کششی به ترتیب 9/9 و 3/7 درصد، مقاومت و مدول خمشی 8/9 و 7/7 درصد و مقاومت به ضربه فاقدار حدود 2 درصد افزایش یافت. همچنین شاخص اکسیژن محدود با افزودن 1 درصد نانوگرافن حدود 7/5 درصد افزایش پیدا کرد که بیانگر بهبود رفتار آتش‌گیری است. نتایج گرماسنجی وزنی نشان داد که حضور نانوگرافن موجب افزایش دمای تخریب و میزان خاکستر باقیمانده شده و پایداری حرارتی کامپوزیت‌ها را بهبود می‌بخشد. در مقابل، بازیافت پلی‌پروپیلن تا سه مرتبه منجر به کاهش خواص مکانیکی شد، به‌طوری که مقاومت و مدول کششی به ترتیب 4/9 و 21/9 درصد، مقاومت و مدول خمشی 5/23 و 92/22 درصد و مقاومت به ضربه فاقدار 7/11 درصد کاهش یافت. اثر بازیافت پلی‌پروپیلن بر شاخص اکسیژن محدود از نظر آماری معنی‌دار نبود و تنها افزایش جزئی حدود 3/0 درصد مشاهده شد. همچنین استفاده از پلی‌پروپیلن بازیافتی موجب کاهش میزان خاکستر باقیمانده و افت پایداری حرارتی گردید. TGA نشان داد نانوگرافن دمای تخریب و میزان باقی‌مانده وزنی را افزایش داده و پایداری حرارتی را بهبود می‌دهد، در حالی که پلیمر بازیافتی عملکرد حرارتی ضعیف‌تری نشان داد. نتیجه‌گیری بر اساس نتایج این پژوهش، نانوگرافن به‌عنوان یک تقویت‌کننده مؤثر می‌تواند نقش مهمی در بهبود خواص مکانیکی، افزایش مقاومت در برابر آتش‌گیری و ارتقای پایداری حرارتی کامپوزیت‌های پایه پلی‌پروپیلن ایفا کند. افزودن نانوگرافن تا سطح بهینه 1 درصد وزنی، ضمن بهبود عملکرد کلی کامپوزیت، توانست بخشی از افت خواص ناشی از استفاده از پلی‌پروپیلن بازیافتی را جبران نماید. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ترکیب پلی‌پروپیلن بازیافتی، الیاف سلولزی بازیافتی و نانوگرافن می‌تواند رویکردی مناسب برای تولید کامپوزیت‌های با عملکرد بالاتر و سازگارتر با محیط‌زیست باشد.

https://jwfst.gau.ac.ir/article_7757_4cbbc235028f39ce5cb5599f97863ffd.pdf