دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان پژوهش‌های علوم و فناوری چوب و جنگل 2322-2077 33 1 2026 03 21 Analysis and identification of strategic management of forest roads in northern watersheds using SWOT-AHP approaches تحلیل و شناسایی مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی حوزه‌های آبخیز شمال با استفاده از رویکردهای SWOT-AHP 1 18 7751 10.22069/jwfst.2026.24416.2141 FA یاسر اسدی اسبوکلائی دانشجوی کارشناسی‌ارشد عمران و بهره‌برداری جنگل، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0002-8755-4369 آیدین پارساخو دانشیار، گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0002-8755-4369 محمدهادی معیری استاد ، گروه جنگلداری، دانشکده علوم جنگل، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. 0000-0001-8888-0134 Journal Article 2025 12 21 Introduction and Objective: In recent years, the cessation of forestry projects and the resulting management vacuum have caused the deterioration of forest roads, and this issue has increasingly attracted the attention of experts to adopt an optimal approach to prevent the aggravation of damages caused by the implementation of the Forest Rest Law on the forest road network as a national capital and vital forest infrastructure. This study aimed to prioritize strategies by assessing strengths, weaknesses, opportunities, and threats in terms of forest road management.<br />Materials and Methods: In the present study, first, a suitable set of strengths, weaknesses, opportunities, and threats of forest road network management from an economic, technical, and social perspective was identified using library research, past studies, and the opinions of specialists and experts. To create a strategy in forest road management, first, factors attributed to strengths, weaknesses, opportunities, and threats and a number of strategic criteria were developed for ranking using expert opinions and questionnaire completion. These questionnaires were completed by a total of twenty people, including academics and forest engineers with experience in forest road management. Since SWOT analysis is a qualitative analysis and decision-making method for quantifying the factors used and modeling, strategic criteria were processed using the Buckley and Chang approaches, both of which are widely used in the fuzzy analytic hierarchy process (AHP). Strategic criteria, along with the sub-factors prepared for SWOT analysis, were modeled by performing pairwise comparisons and quantifying them with AHP. <br />Findings: Based on the results obtained, the weights of strengths, weaknesses, opportunities, and threats for the strategic management of forest roads in the north of the country were 3.43, 1.28, 3.78, <br />and 1.13, respectively. The restoration of forest road functions in the vast areas of northern forests is the most important strength, the high costs of restoring the forest road network and the lack of financial resources are the most important weakness, the continuous presence and timely protection of the forest against disasters and violations are the most important opportunity, and the risks of incorrect planning, excessive cost, and waste of capital are the most important threats created by the strategic management of northern forest roads. The best strategy for the strategic management of northern forest roads, according to experts, is to maintain part of the network, develop off-road tourist and monitoring routes, and protect and operate the road independently (drones, helicopters, and telecommunication systems). In this study, the weight of external factors (2.46) was greater than the weight of internal factors (2.36). The final scores on the four strategic situation axis of SWOT analysis are less than 2.5, so a defensive strategy should be adopted. The goal of this strategy is to reduce weaknesses and avoid threats. In fact, such organizations try to reduce their activities to maintain their survival. <br />Conclusion: Based on the findings of the present study, creating access to the field is the most important strength and desired outcome of the strategic management of the northern forest road network of the country, which provides the opportunity for continuous presence and timely protection of the forest. Adopting a defensive strategy and addressing weaknesses by providing financial resources to restore part of the forest road network and implementing other approaches and eliminating threats such as incorrect planning, excessive costs and waste of capital can achieve the strategic management goals of the northern forest roads. In conclusion, it can be acknowledged that SWOT-AHP is a useful tool for rational decision-making by considering all the factors that affect it. مقدمه و هدف: در سال‌های اخیر توقف طرح‌های جنگلداری و خلاء مدیریتی حاصل باعث زوال جاده‌های جنگلی گردیده و این مسئله بیش از پیش توجه متخصصین را به اتخاذ رویکردی بهینه جهت جلوگیری از تشدید خسارات ناشی از اجرای قانون استراحت جنگل‌ها بر شبکه جاده‌های جنگلی به عنوان سرمایه ملی و زیرساخت حیاتی جنگل سوق داده است. این مطالعه با هدف اولویت‌بندی راهبرد‌‌ها از طریق ارزیابی نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها از نظر مدیریت جاده‌های جنگلی انجام شد.<br />مواد و روش‌ها: در پژوهش حاضر، ابتدا مجموعه مناسبی از نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدید‌های مدیریت شبکه جاده‌های جنگلی از دیدگاه اقتصادی، فنی و اجتماعی با استفاده از تحقیقات کتابخانه‌ای، مطالعات گذشته و نظر متخصصین و کارشناسان شناسایی شد. برای ایجاد راهبرد در مدیریت راه‌های جنگلی، نخست عوامل منتسب به نقاط قوت، عوامل ضعف، عوامل منتسب به فرصت‌ها و عوامل تهدیدکننده و تعدادی معیار راهبردی به‌منظور رتبه‌بندی با استفاده از نظرات کارشناسان و تکمیل پرسشنامه تدوین شد. این پرسشنامه‌ها در مجموع توسط بیست نفر شامل دانشگاهیان و مهندسان جنگل با تجربه در مدیریت راه های جنگلی تکمیل شدند. از آنجایی که تحلیل SWOT یک روش تجزیه و تحلیل و تصمیم‌گیری کیفی است برای کمی کردن عوامل مورد استفاده و مدل‌سازی، معیارهای راهبردی با استفاده از رویکردهای باکلی و چانگ، که هر دو به‌طور گسترده در فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) مورد استفاده قرار می‌گیرند، پردازش گردید. معیار‌های راهبردی به‌همراه عوامل فرعی که برای تجزیه و تحلیل SWOT تهیه می‌شود، با انجام مقایسه زوجی و کمی کردن آنها با AHP مدل شد. <br />نتایج: براساس نتایج به‌دست آمده وزن نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدیدهای مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال کشور به ترتیب 43/3، 28/1، 78/3 و 13/1 می‌باشد. احیا کارکردهای جاده‌های جنگلی در عرصه‌های وسیع جنگل‌های شمال مهم‌ترین نقطه قوت، هزینه‌های بالای مرمت شبکه جاده‌های جنگلی و فقدان منابع مالی مهم‌ترین نقطه ضعف، حضور مداوم و حفاظت به موقع از جنگل در برابر بلایا و تخلفات مهم‌ترین فرصت و خطرات برنامه‌ریزی نادرست، هزینه گزاف و هدررفت سرمایه مهم‌ترین تهدیدی است که به‌واسطه مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال ایجاد می‌شود. بهترین راهبرد برای مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال کشور از نظر کارشناسان حفظ بخشی از شبکه، توسعه مسیرهای آفرود گردشگری و نظارتی و حفاظت و بهره‌برداری مستقل از جاده (پهپاد و بالگرد و سیستم‌های مخابراتی) است. در این پژوهش وزن عوامل خارجی (46/2) بیشتر از وزن عوامل داخلی (36/2) بود. نمرات نهایی بر روی محور وضعیت چهارگانه استراتژیک تحلیل SWOT کمتر از 5/2 است، لذا باید راهبرد تدافعی اتخاذ گردد. هدف از این راهبرد کم کردن نقاط ضعف و پرهیز از تهدیدات است. در واقع چنین سازمان‌هایی می‌کوشند برای حفظ بقای خود از فعالیت‌های خود بکاهند.<br />نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های تحقیق حاضر ایجاد دسترسی به عرصه مهم‌ترین نقطه قوت و نتیجه مطلوب مدیریت راهبردی شبکه جاده‌های جنگلی شمال کشور است که فرصت حضور مداوم و حفاظت به موقع از جنگل را فراهم می‌سازد. اتخاذ استراتژی تدافعی و برطرف کردن نقاط ضعف با تأمین منابع مالی برای احیا بخشی از شبکه جاده‌های جنگلی و اجرای رویکردهای دیگر و حذف تهدیدهایی چون برنامه‌ریزی نادرست، هزینه گزاف و هدررفت سرمایه می‌توان به اهداف مدیریت راهبردی جاده‌های جنگلی شمال دست یافت. در پایان می‌توان اذعان داشت که SWOT-AHP ابزاری سودمند برای تصمیم‌گیری‌های منطقی با در نظر گرفتن تمام عواملی که بر آن تأثیر می‌گذارند، است. https://jwfst.gau.ac.ir/article_7751_a50020f6db1b6317fc5e77677ae261bb.pdf